Η Ειρήνη- το άλλο όνομα της ήττας.

Η ειρήνη είναι η πιο κακοποιημένη λέξη της πολιτικής. Την επικαλούνται οι στρατηγοί όταν τελειώνουν τα πυρομαχικά, οι κυβερνήσεις όταν χρειάζονται χρόνο για να ξαναοπλιστούν και οι έμποροι των όπλων όταν θέλουν να παρουσιάσουν τον επόμενο πόλεμο ως αναγκαίο για να διατηρηθεί η προηγούμενη ειρήνη.

Κάθε εποχή έχει τους πολέμους της και κάθε πόλεμος τους ειρηνοποιούς του. Άνθρωποι με αυστηρά πρόσωπα, ακριβές γραβάτες και περισπούδαστο ύφος μοιράζουν σύνορα πάνω σε χάρτες, σαν να πρόκειται για οικόπεδα που κληρονόμησαν από τον πατέρα τους. Ύστερα φωτογραφίζονται χαμογελαστοί, ενώ κάπου μακριά ένας πατέρας θάβει το παιδί του. Η διπλωματία έχει το σπάνιο προνόμιο να αποκαλεί επιτυχία αυτό που η ανθρώπινη ζωή καταγράφει ως καταστροφή.

Μας έμαθαν να θεωρούμε την ειρήνη απουσία πολέμου. Πρόκειται για μια βολική παρεξήγηση. Γιατί μπορεί να μην πέφτουν βόμβες, αλλά να πέφτει καθημερινά η αξιοπρέπεια. Μπορεί να μη λειτουργούν τα πολυβόλα, αλλά να λειτουργεί άψογα η πείνα. Μπορεί οι στρατοί να έχουν επιστρέψει στα στρατόπεδα, αλλά οι άνθρωποι να εξακολουθούν να ζουν υπό κατοχή: του φόβου, της φτώχειας, της εκμετάλλευσης, της ανάγκης να πουλήσουν τη ζωή τους για να εξασφαλίσουν τα στοιχειώδη.

Τι είδους ειρήνη είναι αυτή που απαιτεί από τον φτωχό να συμφιλιωθεί με την πείνα του, από τον εργαζόμενο με την εξάντλησή του και από τον αδικημένο να δείξει κατανόηση στον δικαστή του; Η κοινωνική αδικία δεν γίνεται λιγότερο βίαιη επειδή φοράει κοστούμι. Και η εκμετάλλευση δεν γίνεται λιγότερο απάνθρωπη επειδή έχει αποκτήσει νόμιμη διεύθυνση, εταιρικό ΑΦΜ και πιστοποιητικό κοινωνικής ευθύνης.

Η ειρήνη δεν είναι, λοιπόν, η σιωπή των όπλων. Είναι η κατάργηση της ανάγκης να τα κρατάς.

Δεν είναι η ισορροπία του τρόμου, όπου δύο αντίπαλοι αποφεύγουν να αλληλοεξοντωθούν επειδή φοβούνται το μέγεθος της αμοιβαίας καταστροφής. Αυτό δεν είναι ειρήνη· είναι ένας πόλεμος που αναβάλλεται από τον φόβο. Ούτε είναι η υποταγή του αδύναμου στον ισχυρό, επειδή ο δεύτερος έχει την ευγένεια να μην τον σκοτώνει όσο εκείνος υπακούει.

Η αληθινή ειρήνη προϋποθέτει δικαιοσύνη. Κι η δικαιοσύνη προϋποθέτει ανθρώπους που δεν αντιμετωπίζουν τους άλλους ως εργαλεία, αναλώσιμα ή εμπόδια στην προσωπική τους ευημερία. Προϋποθέτει την αποδοχή μιας απλής, σχεδόν επαναστατικής ιδέας: ότι κανένας άνθρωπος δεν γεννήθηκε για να αποτελεί το μέσο της ευτυχίας κάποιου άλλου.

Γι’ αυτό και η ειρήνη είναι βαθιά πολιτικό ζήτημα. Δεν θα την εξασφαλίσουν οι τελετές, τα περιστέρια που αφήνονται να πετάξουν μπροστά στις κάμερες ούτε οι επετειακοί λόγοι ανθρώπων που ψηφίζουν εξοπλισμούς και εκφωνούν αντιπολεμικές διακηρύξεις. Δεν θα τη φέρουν όσοι εμπορεύονται τον φόβο και κατόπιν προσφέρονται να μας προστατεύσουν από αυτόν.

Θα τη φέρει, αν και όποτε τη φέρει, η συνειδητοποίηση ότι ο άνθρωπος απέναντι δεν είναι ο φυσικός μας εχθρός. Είναι κάποιος που γεννήθηκε σε άλλη γλώσσα, σε διαφορετικά σύνορα, κάτω από άλλη σημαία, αλλά με την ίδια εύθραυστη καρδιά και την ίδια αμετάκλητη θνητότητα.

Τα σύνορα χωρίζουν τις επικράτειες. Οι εξουσίες φροντίζουν να χωρίζουν και τους ανθρώπους. Γιατί ένας άνθρωπος που φοβάται τον γείτονά του δυσκολεύεται να αναγνωρίσει εκείνον που τον εκμεταλλεύεται. Κι έτσι, αντί να κοιτάζει προς τα πάνω, προς τα κέντρα όπου αποφασίζονται οι τύχες του, κοιτάζει απέναντι, εκεί όπου του υπέδειξαν τον εχθρό.

Η μεγαλύτερη επιτυχία της εξουσίας δεν είναι να σε πείσει ότι ο πόλεμος είναι αναπόφευκτος. Είναι να σε πείσει ότι ο άνθρωπος που υποφέρει μαζί σου αποτελεί απειλή για σένα.

Η ειρήνη αρχίζει όταν αυτή η απάτη παύει να λειτουργεί. Όταν η ζωή αποκτά μεγαλύτερη αξία από την επικράτεια, η αξιοπρέπεια μεγαλύτερη από το κέρδος και η ελευθερία μεγαλύτερη από την υπακοή. Όταν η ανθρωπότητα πάψει να μετρά την πρόοδό της με το βεληνεκές των πυραύλων και αρχίσει να τη μετρά με τον αριθμό των ανθρώπων που δεν έχουν πια λόγο να φοβούνται.

Μέχρι τότε, θα συνεχίσουμε να γιορτάζουμε την ειρήνη με παρελάσεις όπλων.

Και να απορούμε γιατί δεν έρχεται.