Η βιογεωγραφία του νευρικού συστήματος.

 

Το νευρικό σύστημα δεν είναι απλώς ένας χάρτης από κύτταρα, νεύρα και συνάψεις. Είναι μια γεωγραφία της ζωής. Ένα αχανές δίκτυο μέσα στο οποίο η πληροφορία μετακινείται, οι αισθήσεις αποκτούν νόημα, η μνήμη αφήνει το αποτύπωμά της και το σώμα συνομιλεί αδιάκοπα με τον εαυτό του.

Η βιογεωγραφία του αρχίζει από την πιο μικρή επικράτεια: τον νευρώνα. Ένα κύτταρο με σώμα, δενδρίτες και άξονα, σαν μικρός οργανισμός που κατοικεί μέσα σε μια τεράστια ήπειρο. Οι συνάψεις είναι τα περάσματα των συνόρων, οι νευρικές ίνες οι δρόμοι, οι πυρήνες και οι φλοιικές περιοχές οι πόλεις ενός ζωντανού χάρτη. Τίποτε όμως δεν παραμένει πραγματικά ακίνητο. Η πληροφορία μεταναστεύει.

Από το δέρμα, τους μυς και τα σπλάχνα μέχρι τον νωτιαίο μυελό και από εκεί στον εγκέφαλο, το σώμα στέλνει συνεχώς ανταποκρίσεις από τις περιφέρειές του. Και ο εγκέφαλος απαντά. Κίνηση, πόνος, θερμοκρασία, ισορροπία, όραση, ακοή, αφή· διαφορετικές επικράτειες, που τελικά συναντώνται σε μία κοινή πολιτεία: την αντίληψη.

Υπάρχει όμως και μια παράδοξη ιδιομορφία αυτής της γεωγραφίας. Ο εγκέφαλος δεν κατοικεί απλώς μέσα στο σώμα· κατασκευάζει την εικόνα του σώματος και του κόσμου. Η σωματική πραγματικότητα φτάνει σε αυτόν μεταφρασμένη σε ηλεκτρικά και χημικά σήματα. Το χέρι δεν είναι μόνο χέρι· είναι η νευρωνική του αναπαράσταση. Το πρόσωπο που βλέπουμε δεν είναι απλώς ένα αντικείμενο μπροστά στα μάτια· γίνεται ηλεκτρική δραστηριότητα μέσα στον εγκέφαλο.

Και κάπου εδώ η βιογεωγραφία μετατρέπεται σε υπαρξιακή γεωγραφία.

Γιατί το σημαντικότερο «τοπίο» του ανθρώπου δεν βρίσκεται έξω από το κρανίο του. Βρίσκεται ανάμεσα στους νευρώνες του. Εκεί κατοικούν, με τον δικό τους παράξενο τρόπο, η μνήμη, ο φόβος, η επιθυμία, η γλώσσα, η μουσική, η αγάπη και η ιδέα που έχουμε για τον εαυτό μας.

Ο άνθρωπος λοιπόν δεν είναι απλώς ένας οργανισμός που έχει εγκέφαλο. Είναι ένας οργανισμός που μέσα από τον εγκέφαλό του αποκτά έναν κόσμο.

Και ίσως η μεγαλύτερη ειρωνεία της ανθρώπινης ύπαρξης είναι αυτή: περάσαμε αιώνες χαρτογραφώντας ηπείρους, θάλασσες και σύνορα, ενώ ο πιο άγνωστος τόπος βρισκόταν εξαρχής μέσα στο κεφάλι μας.