Το μέτρο της εξουσίας.

 

Στον Τινάνειο Κήπο στέκει ο Θεμιστοκλής, με τη γνώριμη ακινησία των ανθρώπων που έχουν πλέον απαλλαγεί από την ανάγκη να αποδεικνύουν ποιοι είναι. Πίσω του η Αγία Τριάδα. Μπροστά του ο Πειραιάς. Και χαμηλότερα, σε μια λεπτομέρεια που η επίσημη Ιστορία θα προτιμούσε ίσως να προσπεράσει, ένα ανδρικό μέγεθος μάλλον δυσανάλογα μικρό για έναν άνθρωπο τόσο δυσανάλογα μεγάλο στην ιστορία της Αθήνας.

Και ξαφνικά το άγαλμα γίνεται πιο ενδιαφέρον.

Γιατί η εξουσία έχει ανέκαθεν μια παράξενη σχέση με το μέγεθος. Θέλει να φαίνεται. Να υψώνεται, να επιβάλλεται, να καταλαμβάνει χώρο. Ο άρχοντας ψηλώνει πάνω από το πλήθος, το άγαλμα μεγαλώνει πάνω από την πλατεία, το παλάτι γίνεται μεγαλύτερο από το σπίτι, το μνημείο μεγαλύτερο από τον άνθρωπο.

Σαν να υπάρχει μέσα στην εξουσία η ανομολόγητη πεποίθηση ότι ό,τι είναι μεγάλο πρέπει και να είναι ισχυρό.

Και ίσως γι’ αυτό το μικρό μόριο του Θεμιστοκλή να είναι η πιο λεπτή ειρωνεία του αγάλματος.

Ο άνθρωπος που έθεσε τις βάσεις της αθηναϊκής ναυτικής ισχύος δεν χρειάζεται να φέρει πάνω του το σύμβολο της ισχύος. Η εξουσία του βρίσκεται αλλού: στην απόφαση, στην πρόβλεψη, στην ικανότητα να πείσει μια πόλη να επενδύσει σε κάτι που ακόμη δεν μπορούσε να δει.

Δεν εξουσίασε επειδή καταλάμβανε περισσότερο χώρο.

Κατάφερε να κάνει την Αθήνα να καταλάβει περισσότερο ορίζοντα.

Κι εδώ βρίσκεται η πραγματική ανατροπή.

Το μεγάλο και το μικρό δεν είναι, τελικά, αντίθετα μεγέθη. Είναι δύο διαφορετικοί τρόποι να φαντάζεται κανείς την εξουσία.

Ο ένας χρειάζεται επίδειξη.

Ο άλλος αποτέλεσμα.

Ο ένας μετράει σε εκατοστά.

Ο άλλος σε αιώνες.

Και η ανδρική ματαιοδοξία, που από καταβολής κόσμου επιμένει να συγχέει το μέγεθος με την ισχύ, θα μπορούσε να πάρει ένα μάθημα από τον Θεμιστοκλή: η εξουσία δεν είναι αυτό που προεξέχει από πάνω σου. Είναι αυτό που εξακολουθεί να υπάρχει όταν εσύ έχεις φύγει.

Ο Θεμιστοκλής έφυγε.

Η ιδέα του έμεινε.

Ο στόλος χάθηκε.

Ο Πειραιάς έμεινε.

Και το μικρό εκείνο μπρούτζινο επιχείρημα εξακολουθεί να κρέμεται σιωπηλό κάτω από έναν άνθρωπο που, με όρους Ιστορίας, υπήρξε τεράστιος.

Ίσως λοιπόν το άγαλμα να μας ψιθυρίζει κάτι που η εξουσία σπάνια θέλει να ακούσει: το μεγαλείο δεν χρειάζεται να είναι μεγάλο.

Μερικές φορές μάλιστα, όσο περισσότερο προσπαθεί να το αποδείξει, τόσο πιο μικρό αποδεικνύεται.

Και ίσως τελικά αυτό να είναι το πιο αστείο πράγμα πάνω στον Θεμιστοκλή.

Όχι ότι είναι μικρός εκεί κάτω.

Αλλά ότι, τόσους αιώνες μετά, εξακολουθούμε να κοιτάμε εκεί για να μετρήσουμε το μεγαλείο ενός ανθρώπου.

Ο ίδιος, πάντως, είχε λύσει το πρόβλημα νωρίς. Δεν χρειάστηκε να γίνει μεγαλύτερος απ’ όσο ήταν. Έκανε μεγαλύτερη την Αθήνα.

Και κάπως έτσι, ο μπρούτζος κρατάει σήμερα μια μικρή, σχεδόν ντροπαλή υπενθύμιση για όλους τους μεγαλόστομους άνδρες που πέρασαν από την Ιστορία: πως η εξουσία μπορεί να υψώνει αγάλματα, να χτίζει τείχη, να φοράει στολές και να ποζάρει με περισπούδαστο ύφος·

αλλά στο τέλος, όταν φύγουν τα λόγια και μείνει μόνο το άγαλμα,

κάποιος θα κοιτάξει χαμηλά.

Και θα γελάσει.

Όχι επειδή ο Θεμιστοκλής ήταν μικρός.

Αλλά επειδή εμείς εξακολουθούμε να πιστεύουμε πως το μέγεθος είναι απόδειξη.