Η λογοκρισία δεν χρειάζεται πια να καίει βιβλία ούτε να στέλνει χωροφύλακες στα τυπογραφεία. Αρκεί να διαθέτει έναν αλγόριθμο, μια αδιαφανή λίστα απαγορεύσεων και το κουμπί της διαγραφής. Ο Μεγάλος Αδελφός εκσυγχρονίστηκε. Δεν παρακολουθεί απλώς τι λέμε· μπορεί να αποφασίζει ποιος θα μας ακούσει.
Ο Μαρκ Ζούκερμπεργκ υποσχέθηκε έναν κόσμο επικοινωνίας χωρίς σύνορα, μια παγκόσμια πλατεία όπου όλοι θα μπορούσαν να εκφράζονται. Μόνο που ξέχασε μια μικρή λεπτομέρεια: η πλατεία του ανήκει. Κι όταν η πλατεία είναι ιδιωτική, η ελευθερία του πολίτη εξαρτάται από τους όρους χρήσης του ιδιοκτήτη της.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι το Facebook έχει κανόνες. Καμία ελευθερία δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι για απειλές, ρατσισμό ή παρενόχληση. Το πρόβλημα αρχίζει όταν εκείνος που εφαρμόζει τους κανόνες δεν καταλαβαίνει πάντοτε τι διαβάζει. Όταν η επιστημονική ενημέρωση συγχέεται με το απαγορευμένο περιεχόμενο, η κοινωνική καταγγελία με την προσβολή και η ειρωνεία με την παραβίαση. Τότε το λάθος της μηχανής γίνεται τιμωρία του ανθρώπου.
Και η τιμωρία μπορεί να είναι δυσανάλογη. Μια ανάρτηση διαγράφεται, ένας λογαριασμός απενεργοποιείται, μια κοινότητα εξαφανίζεται. Χρόνια δουλειάς, χιλιάδες επαφές, επαγγελματικές σχέσεις και προσωπικές μνήμες εγκλωβίζονται πίσω από μια αυτοματοποιημένη απόφαση. Ο χρήστης αναζητά εξηγήσεις και συναντά φόρμες, τυποποιημένες απαντήσεις και μια γραφειοκρατία χωρίς πρόσωπο. Δεν ξέρει ποιος τον καταδίκασε, ποιο ακριβώς ήταν το παράπτωμά του και πότε θα δικαστεί η έφεσή του.
Η αυθαιρεσία, όταν φοράει τον μανδύα της τεχνολογίας, εξακολουθεί να είναι αυθαιρεσία. Απλώς γίνεται δυσκολότερο να εντοπίσεις τον υπεύθυνο.
Κι εδώ βρίσκεται η υποκρισία της εποχής. Οι εταιρείες της ψηφιακής επικοινωνίας εμφανίζονται ως προστάτιδες της ελευθερίας, ενώ συγκεντρώνουν μια πρωτοφανή εξουσία πάνω στη δημόσια ορατότητα. Δεν χρειάζεται να απαγορεύσουν μια ιδέα. Αρκεί να την εξαφανίσουν από την οθόνη. Δεν χρειάζεται να φυλακίσουν τον ομιλητή. Αρκεί να αποκλείσουν το ακροατήριό του.
Η Ευρώπη επιχειρεί να θέσει όρια σε αυτή την εξουσία με την Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες, προβλέποντας διαφάνεια και δυνατότητες αμφισβήτησης αποφάσεων. Όμως οι νόμοι αποκτούν αξία μόνο όταν ο πολίτης μπορεί πράγματι να τους επικαλεστεί και να βρει το δίκιο του. Γιατί η ελευθερία της έκφρασης δεν είναι όρος χρήσης που μια εταιρεία τροποποιεί όποτε τη βολεύει.
Το πιο ανησυχητικό, ωστόσο, δεν είναι όσα διαγράφονται. Είναι όσα οι άνθρωποι θα πάψουν να γράφουν από φόβο μήπως διαγραφούν. Η αυτολογοκρισία είναι η πιο οικονομική μορφή λογοκρισίας: δεν χρειάζεται να τιμωρείς τους πάντες, αρκεί να έχεις τιμωρήσει μερικούς ώστε οι υπόλοιποι να μάθουν να σωπαίνουν.
Ο Ζούκερμπεργκ δεν χρειάζεται να συμφωνεί με τις απόψεις μας. Ούτε εμείς χρειάζεται να συμφωνούμε μαζί του. Χρειάζεται, όμως, να μην έχει ανεξέλεγκτη εξουσία πάνω στη δυνατότητά μας να μιλάμε, να ενημερωνόμαστε και να συμμετέχουμε στη δημόσια ζωή. Η τεχνολογία μπορεί να είναι ιδιωτική. Οι συνέπειες της εξουσίας της, όμως, είναι βαθιά πολιτικές.
Γιατί η δημοκρατία δεν απειλείται μόνο όταν κάποιος απαγορεύει να μιλήσεις. Απειλείται κι όταν κάποιος άλλος αποκτά το δικαίωμα να αποφασίζει αν θα σε ακούσουν.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου