Πότε πουλιέται ο άνθρωπος;

Πότε πουλιέται ο άνθρωπος;

Ίσως το ερώτημα να είναι λάθος. Γιατί ο άνθρωπος σπάνια πουλιέται σε μια στιγμή. Πουλιέται λίγο λίγο, κάθε φορά που παραχωρεί κάτι από εκείνο που τον κάνει άνθρωπο.

Πουλά τη σιωπή του για να κρατήσει τη θέση του, την αλήθεια του για να κερδίσει την αποδοχή, την ελευθερία του για να αισθανθεί ασφαλής. Και κάθε φορά η συναλλαγή μοιάζει μικρή. Τόσο μικρή, ώστε να μην αντιλαμβάνεται πως δεν χάνει απλώς ένα κομμάτι του εαυτού του· παραχωρεί σιγά σιγά το δικαίωμα να αποφασίζει ο ίδιος για την αξία του.

Ώσπου η αγορά παύει να βρίσκεται απέναντί του και μετακομίζει μέσα του. Εκεί αρχίζει να ζυγίζει τα πάντα: τι αξίζει, τι συμφέρει, τι κοστίζει η αντίσταση. Ακόμη και η συνείδηση μπαίνει στη ζυγαριά, ακόμη και η αξιοπρέπεια αποκτά διαπραγματεύσιμη αξία. Η εξουσία δεν χρειάζεται πλέον να διατάζει· αρκεί να κάνει την ανάγκη όρο της ελευθερίας.

Κι έτσι το «πότε» γίνεται πιο δύσκολο από το «πόσο». Γιατί το πόσο μπορεί να μετρηθεί. Το πότε όχι. Δεν υπάρχει ταμείο για την ελευθερία ούτε απόδειξη για την αξιοπρέπεια. Υπάρχει μόνο εκείνη η αδιόρατη στιγμή που ο άνθρωπος συνηθίζει να παραχωρεί και παύει να αισθάνεται ότι παραχωρεί.

Ίσως λοιπόν ο άνθρωπος να πουλιέται όχι όταν αποκτά τιμή, αλλά όταν η ανάγκη του αποκτά τιμή και η αξιοπρέπειά του κόστος.

Και τότε η τελευταία πράξη της συναλλαγής δεν γίνεται στο ταμείο. Γίνεται μέσα του: όταν ξεχνά πως υπάρχουν πράγματα που δεν αγοράζονται, επειδή ακριβώς από αυτά αρχίζει η ελευθερία.