Υπάρχει μια στιγμή όπου κάθε ιδέα παύει να είναι ιδέα και γίνεται πράξη. Εκεί αρχίζει η πραγματική της δοκιμασία.
Στη σκέψη όλα μοιάζουν τακτοποιημένα. Η πραγματικότητα όμως δεν είναι. Αντιστέκεται, ανατρέπει, προσθέτει απρόβλεπτες παραμέτρους. Αυτό που θεωρήθηκε σωστό μπορεί να αποδειχθεί ανεπαρκές και αυτό που φαινόταν ασήμαντο μπορεί να γίνει η αιτία ενός μεγάλου προβλήματος.
Γι’ αυτό η πράξη δεν είναι απλώς η εφαρμογή της σκέψης. Είναι ο καθρέφτης της.
Μέσα στην πράξη αποκαλύπτονται τα λάθη μας, αλλά και οι παραλείψεις μας. Όχι μόνο αυτά που κάναμε λάθος, αλλά και εκείνα που δεν σκεφτήκαμε να κάνουμε. Συχνά το σημαντικότερο λάθος δεν βρίσκεται σε μια λανθασμένη ενέργεια, αλλά σε μια απουσία: κάτι που δεν προβλέψαμε, δεν ελέγξαμε, δεν προσέξαμε.
Και τότε εμφανίζεται η δυσκολότερη μορφή γνώσης: η αναγνώριση του λάθους.
Γιατί ο άνθρωπος μπορεί εύκολα να υπερασπιστεί μια απόφαση που πήρε. Πολύ δυσκολότερα παραδέχεται ότι χρειάζεται να την αλλάξει. Η επιμονή παρουσιάζεται συχνά ως συνέπεια, ενώ μερικές φορές είναι απλώς αδυναμία διόρθωσης.
Η πραγματική συνέπεια δεν είναι να επαναλαμβάνουμε αυτό που αποφασίσαμε. Είναι να έχουμε το θάρρος να διορθώνουμε εκεί όπου η πραγματικότητα μας απέδειξε ότι σφάλαμε.
Έτσι προχωρά η πρακτική: όχι ευθύγραμμα, αλλά διορθωτικά. Με δοκιμές, αστοχίες, παρατηρήσεις, αλλαγές. Κάθε λάθος μπορεί να γίνει γνώση, αρκεί να μην μετατραπεί σε άλλοθι. Κάθε παράλειψη μπορεί να γίνει μάθημα, αρκεί να μην κρυφτεί πίσω από δικαιολογίες.
Ίσως τελικά η ωριμότητα να μην είναι η ικανότητα να κάνουμε τα πάντα σωστά. Αυτό είναι σχεδόν αδύνατο. Να αναγνωρίζουμε όμως έγκαιρα τι δεν πήγε σωστά και να το διορθώνουμε πριν γίνει συνήθεια, ζημιά ή αδικία.
Οι ιδέες μάς δείχνουν έναν δρόμο. Η πράξη μάς δείχνει αν ο δρόμος υπάρχει πραγματικά.
Και η διόρθωση είναι ο τρόπος με τον οποίο συνεχίζουμε να περπατάμε.
Γιατί δεν κρίνεται η πρακτική μας από το αν δεν κάναμε λάθη.
Κρίνεται από το τι κάναμε όταν τα αναγνωρίσαμε.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου