Ο άνθρωπος κοίταξε κάποτε ένα πουλί να διασχίζει τον ουρανό και ζήλεψε. Όχι το σώμα του, αλλά την ελευθερία του. Εκεί όπου ο άνθρωπος έβλεπε το αδύνατο, το πουλί περνούσε χωρίς να ρωτήσει. Δεν χρειαζόταν δρόμους, γέφυρες, σύνορα. Ο ουρανός δεν είχε ιδιοκτήτη και ο ορίζοντας δεν είχε τελωνείο.
Έτσι γεννήθηκε, μέσα στη φαντασία, η πρώτη ανθρώπινη πτήση. Πολύ πριν κατασκευαστεί το αεροπλάνο, ο άνθρωπος είχε ήδη αρχίσει να πετάει με τη σκέψη. Έφτιαξε μηχανές που μιμήθηκαν τα φτερά, έδωσε στο μέταλλο την ελαφρότητα που δεν είχε και έκανε τον αέρα δρόμο. Για μια στιγμή, φάνηκε πως η τεχνολογία θα μπορούσε να πραγματοποιήσει ένα από τα παλαιότερα όνειρα του ανθρώπου: να γίνει ελεύθερος από τη γη.
Αλλά ο άνθρωπος δεν είναι μόνο το πλάσμα που ονειρεύεται. Είναι και το πλάσμα που φοβάται.
Και ο φόβος έχει τη δική του μηχανική.
Το ίδιο αεροπλάνο που γεννήθηκε από την επιθυμία να φτάσει κανείς εκεί όπου δεν μπορούσε να φτάσει, μεταμορφώθηκε σε όπλο. Ο ουρανός, που για τα πουλιά ήταν απλώς χώρος, έγινε για τον άνθρωπο στρατηγικό ύψος. Η πτήση έπαψε να σημαίνει μόνο φυγή από τη γη και άρχισε να σημαίνει δυνατότητα επίθεσης από ψηλά.
Εκεί βρίσκεται ίσως η πιο παράξενη αντίφαση του πολιτισμού: ο άνθρωπος μιμήθηκε τη φύση για να απελευθερωθεί από τους περιορισμούς της και, αμέσως μετά, χρησιμοποίησε αυτή την απελευθέρωση για να επιβάλει νέους περιορισμούς στους άλλους.
Το πουλί πετά πάνω από τα σύνορα χωρίς να γνωρίζει ότι υπάρχουν. Το πολεμικό αεροπλάνο πετά ακριβώς επειδή υπάρχουν σύνορα.
Το πρώτο αναζητά τον ορίζοντα. Το δεύτερο αναζητά τον στόχο.
Κι όμως, και τα δύο έχουν φτερά.
Ίσως αυτό να είναι το βαθύτερο μάθημα της τεχνολογίας: καμία εφεύρεση δεν κουβαλά από μόνη της την ηθική του σκοπού της. Το ίδιο ανθρώπινο μυαλό που μπορεί να φτιάξει ένα αεροπλάνο για να ενώσει αποστάσεις μπορεί να το μετατρέψει σε μηχανή καταστροφής. Η γνώση ανοίγει δυνατότητες· δεν αποφασίζει τι θα κάνουμε με αυτές.
Ο άνθρωπος δεν ζήλεψε μόνο τα πουλιά. Ζήλεψε και τη δύναμή τους να βρίσκονται εκεί όπου ο ίδιος δεν μπορούσε να φτάσει. Και όταν απέκτησε αυτή τη δύναμη, δεν του ήταν αρκετό να πετά. Ήθελε να ελέγχει τον χώρο στον οποίο πετούσε.
Ίσως γι' αυτό τα πολεμικά αεροπλάνα να είναι ένα από τα πιο ειρωνικά επιτεύγματα του ανθρώπινου πολιτισμού. Είναι μηχανές που γεννήθηκαν από το όνειρο της πτήσης και κουβαλούν μέσα τους την αδυναμία μας να ανεχτούμε την ελευθερία του άλλου.
Τα πουλιά δεν χρειάστηκαν ποτέ πολεμική αεροπορία για να υπερασπιστούν τον ουρανό τους.
Ο άνθρωπος χρειάστηκε να τον χωρίσει πρώτα.
Και ίσως από εκεί αρχίζει η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο να πετάς και στο να κατακτάς τον ουρανό.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου