Ίσως η πιο επικίνδυνη μορφή φωτός να μην είναι εκείνη που τυφλώνει, αλλά εκείνη που αποκαλύπτει.
Στη «Λάμψη» του Στάνλεϊ Κιούμπρικ, την ταινία του 1980 που βασίστηκε στο μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ, το φως και το σκοτάδι δεν βρίσκονται πραγματικά σε αντίθετες πλευρές. Συνυπάρχουν. Το ένα γεννά το άλλο. Όσο περισσότερο φωτίζεται ο κόσμος, τόσο περισσότερο αποκαλύπτεται αυτό που κρυβόταν μέσα του.
Ο Τζακ Τόρανς φτάνει στο απομονωμένο ξενοδοχείο "Overlook" ως χειμερινός επιστάτης. Μαζί του η Γουέντι και ο μικρός Ντάνι. Το χιόνι κλείνει τους δρόμους, η απόσταση κόβει τις γέφυρες με τον έξω κόσμο και το ξενοδοχείο μετατρέπεται σιγά σιγά από τόπο διαμονής σε τόπο εγκλεισμού. Ένας άνθρωπος, ένα παιδί, μια γυναίκα και ένας τεράστιος χώρος γεμάτος σιωπή.
Μόνο που η σιωπή δεν είναι ποτέ πραγματικά άδεια.
Το Overlook κουβαλά το παρελθόν του. Οι διάδρομοι, τα δωμάτια, οι καθρέφτες, το αίμα, οι δίδυμες μορφές, το δωμάτιο 237, ο ανελκυστήρας που ανοίγει και ξεχύνεται στους διαδρόμους σαν να απελευθερώνει θαμμένες μνήμες· όλα μοιάζουν με διαφορετικές εκδοχές ενός παρελθόντος που αρνείται να πεθάνει.
Ο άνθρωπος συχνά πιστεύει ότι αφήνει πίσω του ό,τι έζησε. Ίσως όμως να συμβαίνει το αντίθετο. Ίσως το παρελθόν απλώς περιμένει την κατάλληλη σιωπή για να επιστρέψει.
Και μέσα σε αυτή τη σιωπή υπάρχει ο Ντάνι.
Η «λάμψη» του είναι μια ικανότητα να βλέπει πέρα από την επιφάνεια. Να αισθάνεται αυτό που δεν έχει ακόμη συμβεί, να βλέπει αυτό που οι άλλοι δεν μπορούν να δουν. Είναι ένα χάρισμα που μοιάζει περισσότερο με βάρος. Γιατί η γνώση δεν απελευθερώνει πάντοτε. Υπάρχουν αλήθειες που, όταν φωτιστούν, δεν κάνουν τον κόσμο καλύτερο· απλώς τον κάνουν πιο δύσκολο να αγνοηθεί.
Ίσως αυτό να σημαίνει τελικά η λάμψη: όχι να βλέπεις περισσότερο, αλλά να μπορείς να δεις εκεί όπου οι άλλοι προτιμούν το σκοτάδι.
Ο Τζακ βρίσκεται στην αντίθετη πλευρά. Δεν βλέπει το σκοτάδι του· βυθίζεται μέσα του. Έρχεται στο Overlook για να γράψει και καταλήγει να γράφει την ίδια φράση ξανά και ξανά. Η δημιουργία γίνεται εμμονή. Η απομόνωση γίνεται παράνοια. Η οικογένεια, που υποτίθεται ότι θα ήταν καταφύγιο, μετατρέπεται σε αντικείμενο καταδίωξης.
Κι εδώ ο τρόμος του Κιούμπρικ γίνεται βαθύτερος από το υπερφυσικό.
Γιατί το πραγματικό τέρας δεν είναι απαραίτητα αυτό που εμφανίζεται στους διαδρόμους. Μπορεί να είναι εκείνο που περιμένει ήδη μέσα στον άνθρωπο.
Το ξενοδοχείο δεν χρειάζεται ίσως να δημιουργήσει τη βία. Αρκεί να της δώσει χώρο.
Η απομόνωση κάνει κάτι παράξενο στον άνθρωπο: αφαιρεί σταδιακά τους καθρέφτες που του προσφέρει η κοινωνία. Χωρίς τους άλλους, χωρίς την καθημερινότητα, χωρίς την επιστροφή στον κόσμο, ο άνθρωπος μπορεί να αρχίσει να συνομιλεί μόνο με τον εαυτό του. Και κάποτε ο εαυτός αυτός μπορεί να αποκτήσει τη φωνή ενός άλλου.
Γι’ αυτό και το Overlook μοιάζει περισσότερο με ψυχή παρά με ξενοδοχείο. Έχει δωμάτια που δεν πρέπει να ανοίξουν, διαδρόμους που επαναλαμβάνονται, μνήμες που επιστρέφουν, πρόσωπα που εμφανίζονται εκεί όπου δεν θα έπρεπε να υπάρχουν.
Και έχει έναν λαβύρινθο.
Ο λαβύρινθος βρίσκεται έξω, όμως ο πραγματικός λαβύρινθος βρίσκεται μέσα στον Τζακ. Εκείνος χάνεται πρώτα στον εαυτό του και ύστερα στο χιόνι. Ο Ντάνι, αντίθετα, βρίσκει έναν τρόπο να επιστρέψει. Ίσως επειδή η παιδική του ματιά δεν έχει ακόμη γίνει φυλακή της βεβαιότητας.
Και η τελευταία φωτογραφία, με τον Τζακ ανάμεσα στους ανθρώπους του παρελθόντος του ξενοδοχείου, αφήνει ανοιχτό το πιο παράξενο ερώτημα: μήπως ο χρόνος δεν είναι ένας δρόμος που προχωρά μόνο προς τα εμπρός; Μήπως κάποια πράγματα δεν τελειώνουν, αλλά επαναλαμβάνονται μέσα σε διαφορετικά πρόσωπα;
Η «Λάμψη» του Κιούμπρικ είναι τελικά μια ταινία για το βλέμμα.
Για το παιδί που βλέπει πάρα πολλά.
Για τον άνδρα που δεν βλέπει τον εαυτό του.
Για το ξενοδοχείο που θυμάται.
Για το παρελθόν που επιστρέφει.
Για τον καθρέφτη που δεν δείχνει πάντοτε αυτό που περιμένουμε.
Και ίσως γι’ αυτό ο τίτλος της είναι τόσο ειρωνικός.
Γιατί η λάμψη δεν είναι απαραίτητα το αντίθετο του σκοταδιού.
Μπορεί να είναι η στιγμή που το σκοτάδι φωτίζεται αρκετά ώστε να αποκτήσει πρόσωπο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου