Σέρπικο.

Σέρπικο (1973): Η ταινία-σταθμός που ένωσε τον Αλ Πατσίνο με τον Μίκη Θεοδωράκη.

Υπάρχουν κάποιες ταινίες που ξεπερνούν τα όρια της απλής ψυχαγωγίας και μετατρέπονται σε κοινωνικά μανιφέστα. Ταινίες που δεν μιλούν μόνο για μια εποχή, αλλά για κάτι βαθύτερο και διαχρονικό: για τη σύγκρουση του ανθρώπου με ένα σύστημα που απαιτεί τη σιωπή του.

Το «Σέρπικο» (Serpico) του 1973, σε σκηνοθεσία του σπουδαίου Σίντνεϊ Λουμέτ, είναι μια τέτοια ταινία. Ένα ωμό, ρεαλιστικό αστυνομικό δράμα, βασισμένο σε αληθινά γεγονότα, που εξακολουθεί να παραμένει συγκλονιστικά επίκαιρο. Γιατί στο κέντρο του δεν βρίσκεται απλώς ένας αστυνομικός που πολεμά τη διαφθορά. Βρίσκεται ένας άνθρωπος που καλείται να αποφασίσει πόσο θα κοστίσει η ακεραιότητά του.

📽Η αληθινή ιστορία πίσω από τον μύθο.

Ο Φρανκ Σέρπικο ήταν υπαρκτό πρόσωπο, αστυνομικός της Νέας Υόρκης όταν αποφάσισε να αρνηθεί κάτι που για πολλούς γύρω του είχε γίνει σχεδόν φυσιολογικό: τη διαφθορά.

Δεν δέχθηκε να πάρει χρήματα, δεν αποδέχθηκε τον άγραφο «νόμο της σιωπής» και προσπάθησε να καταγγείλει όσα συνέβαιναν μέσα στο ίδιο το αστυνομικό σώμα.

Το τίμημα ήταν η απομόνωση.

Οι συνάδελφοί του άρχισαν να τον αντιμετωπίζουν ως "προδότη". Οι σχέσεις του διαλύθηκαν, η προσωπική του ζωή διαταράχθηκε και η καθημερινότητά του μετατράπηκε σε μια διαρκή σύγκρουση με ένα σύστημα που δεν ήθελε να ελεγχθεί.

Η σύγκρουση κορυφώθηκε όταν, κατά τη διάρκεια μιας επιχείρησης, ο Σέρπικο πυροβολήθηκε στο πρόσωπο. Οι συνθήκες κάτω από τις οποίες συνέβη το περιστατικό και η καθυστέρηση στην παροχή βοήθειας δημιούργησαν σοβαρά ερωτήματα.

Ο Σέρπικο επέζησε.

Και δεν σταμάτησε.

Οι καταγγελίες του συνέβαλαν στις αποκαλύψεις που ακολούθησαν ενώπιον της Επιτροπής Knapp, η οποία διερεύνησε τη διαφθορά στο NYPD.

Η ιστορία του έγινε έτσι κάτι περισσότερο από προσωπική υπόθεση. Έγινε σύμβολο της σύγκρουσης ανάμεσα στη συνείδηση του ατόμου και στην εξουσία του συστήματος.

📽Ο Αλ Πατσίνο και ένας άνθρωπος μόνος απέναντι στους πολλούς.

Ο Αλ Πατσίνο, λίγα μόλις χρόνια μετά τον «Νονό», δίνει στο «Σέρπικο» μία από τις σημαντικότερες ερμηνείες της καριέρας του.

Δεν υποδύεται έναν αψεγάδιαστο ήρωα.

Ο Σέρπικο είναι ανήσυχος, ιδιόρρυθμος, αντισυμβατικός, πολλές φορές δύσκολος ακόμη και για τους ανθρώπους που τον αγαπούν. Δεν ταιριάζει εύκολα πουθενά.

Τα μακριά μαλλιά, τα γένια και η αντισυμβατική εμφάνιση δεν είναι απλώς στοιχεία της εποχής. Αποτελούν μέρος της προσπάθειάς του να παραμείνει ο εαυτός του μέσα σε έναν κόσμο που θέλει να τον κάνει να μοιάζει με όλους τους άλλους.

Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη δύναμη της ερμηνείας του Πατσίνο.

Δεν βλέπουμε έναν άνθρωπο που δεν φοβάται.

Βλέπουμε έναν άνθρωπο που φοβάται και, παρ' όλα αυτά, αρνείται να υποχωρήσει.

Η ερμηνεία του τού χάρισε τη Χρυσή Σφαίρα Α΄ Ανδρικού Ρόλου και υποψηφιότητα για Όσκαρ Α΄ Ανδρικού Ρόλου.

📽Και κάπου ανάμεσα στους δρόμους της Νέας Υόρκης, ο Μίκης Θεοδωράκης.

Υπάρχει όμως ένας ακόμη λόγος που το «Σέρπικο» έχει μια ιδιαίτερη θέση στην ελληνική μνήμη.

Η μουσική της ταινίας συνδέθηκε με τον Μίκη Θεοδωράκη, του οποίου η σύνθεση «Δρόμοι παλιοί», σε ποίηση του Μανώλη Αναγνωστάκη, ακούγεται στην ταινία.

Και είναι δύσκολο να μη νιώσει κανείς την παράξενη συγγένεια ανάμεσα στη μουσική και στην ιστορία του ήρωα.

Οι «Δρόμοι παλιοί» κουβαλούν μέσα τους τη μνήμη, τη μοναξιά, την απώλεια, την περιπλάνηση. Ο Σέρπικο κινείται στους δρόμους μιας τεράστιας πόλης, αλλά στην πραγματικότητα ταξιδεύει σε έναν πολύ πιο μοναχικό δρόμο: εκείνον της προσωπικής συνείδησης.

Η Νέα Υόρκη του Λουμέτ είναι βρώμικη, σκοτεινή, θορυβώδης. Κι όμως, μέσα σε αυτόν τον θόρυβο, ο Σέρπικο είναι μόνος.

Και τότε η μουσική του Θεοδωράκη λειτουργεί σχεδόν σαν μια εσωτερική φωνή.

Σαν να έρχεται από έναν άλλο τόπο και έναν άλλο χρόνο για να συνοδεύσει έναν άνθρωπο που έχει χάσει την αίσθηση του ανήκειν.

Οι «παλιοί δρόμοι» γίνονται έτσι κάτι περισσότερο από μουσική υπόκρουση. Γίνονται δρόμοι μνήμης, δρόμοι επιλογών, δρόμοι που ο άνθρωπος περπατά μόνος όταν αποφασίζει να μην προδώσει τον εαυτό του.

📽Ο Λουμέτ και η τέχνη του κοινωνικού σινεμά.

Ο Σίντνεϊ Λουμέτ δεν ενδιαφέρεται να φτιάξει έναν γοητευτικό κινηματογραφικό ήρωα.

Ενδιαφέρεται να δείξει έναν άνθρωπο μέσα σε ένα σύστημα.

Η κάμερά του βρίσκεται στους δρόμους, στα αστυνομικά τμήματα, στα διαμερίσματα, στα σκοτεινά δωμάτια όπου οι άνθρωποι συναλλάσσονται, φοβούνται και σιωπούν.

Δεν υπάρχει η στιλπνή εικόνα του Χόλιγουντ.

Υπάρχει η πόλη όπως είναι.

Βρώμικη, ασφυκτική, αντιφατική.

Ακριβώς όπως είναι και ο κόσμος στον οποίο ζει ο Σέρπικο.

Ο Λουμέτ, δημιουργός μεταξύ άλλων των «12 Ενόρκων» και της «Σκυλίσιας Μέρας», ενδιαφέρεται σταθερά για τον άνθρωπο που βρίσκεται αντιμέτωπος με θεσμούς, εξουσίες και κοινωνικούς μηχανισμούς.

Και στο «Σέρπικο» θέτει ένα ερώτημα που δεν αφορά μόνο την αστυνομία.

Αφορά όλους μας.

Πόσο κοστίζει να μείνεις έντιμος;

Αυτό είναι ίσως το πραγματικό θέμα της ταινίας.

Όχι η διαφθορά.

Αλλά το τίμημα της αντίστασης στη διαφθορά.

Γιατί είναι εύκολο να μιλάμε για την ακεραιότητα όταν δεν μας κοστίζει τίποτα.

Το δύσκολο αρχίζει όταν η επιλογή μας σημαίνει ότι θα χάσουμε φίλους, συναδέλφους, ασφάλεια, κοινωνική αποδοχή ή ακόμη και την ηρεμία μας.

Ο Σέρπικο δεν κερδίζει πραγματικά.

Δεν γίνεται πλούσιος, δεν γίνεται δημοφιλής, δεν αποκτά μια καλύτερη ζωή.

Κερδίζει κάτι πολύ πιο δύσκολο:

τη δυνατότητα να κοιτάζει τον εαυτό του χωρίς να ντρέπεται.

Και ίσως αυτή να είναι η πιο σκληρή αλήθεια της ταινίας.

Μερικές φορές η ακεραιότητα δεν είναι η επιλογή που σε κάνει ευτυχισμένο.

Είναι απλώς η επιλογή που σου επιτρέπει να παραμείνεις ο εαυτός σου.

📽Σέρπικο -μια ταινία για τους μοναχικούς δρόμους της συνείδησης.

Πενήντα και πλέον χρόνια μετά την πρώτη της προβολή, η ταινία εξακολουθεί να μιλάει με παράξενα σύγχρονη φωνή.

Για τη διαφθορά.

Για τη σιωπή.

Για την ανοχή.

Για τον φόβο.

Για τον άνθρωπο που κάποια στιγμή πρέπει να αποφασίσει αν θα γίνει μέρος του πλήθους ή αν θα σταθεί μόνος απέναντί του.

Και ίσως γι' αυτό η συνάντηση του Πατσίνο με τον Θεοδωράκη έχει μια ιδιαίτερη ποιητική δύναμη.

Ο ένας δίνει πρόσωπο στον άνθρωπο που αντιστέκεται.

Ο άλλος του δίνει μουσική.

Και ανάμεσα στους δρόμους της Νέας Υόρκης και στους «παλιούς δρόμους» της μνήμης, το «Σέρπικο» μας θυμίζει κάτι απλό και δύσκολο:

ότι υπάρχουν στιγμές στη ζωή όπου ο άνθρωπος μένει μόνος απέναντι σε όλους -και τότε η μόνη πραγματική του πατρίδα είναι η συνείδησή του.