Platoon -Η ζούγκλα μέσα στην ψυχή.

Platoon: Όταν ο πόλεμος αρχίζει μέσα στον άνθρωπο.

Υπάρχουν ταινίες που μιλούν για τον πόλεμο και υπάρχουν ταινίες που σε κάνουν να αισθανθείς τι σημαίνει πόλεμος. Το «Platoon», η εμβληματική αντιπολεμική ταινία του Όλιβερ Στόουν, ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Δεν ενδιαφέρεται να παρουσιάσει τον πόλεμο ως ηρωική περιπέτεια, ως παρέλαση ανδρείας ή ως καθαρή σύγκρουση ανάμεσα σε καλούς και κακούς. Τον παρουσιάζει όπως είναι: βρώμικο, εξαντλητικό, παράλογο και τελικά καταστροφικό για τον άνθρωπο.

Η ιστορία διαδραματίζεται στο Βιετνάμ, το 1967. Ο νεαρός Chris Taylor, (που υποδύεται εκπληκτικά ο Charlie Sheen) ένας φοιτητής που εγκαταλείπει τις σπουδές του και κατατάσσεται στον αμερικανικό στρατό, φτάνει στη ζούγκλα πιστεύοντας ότι ξέρει περίπου τι σημαίνει πόλεμος. Πολύ σύντομα καταλαβαίνει ότι δεν ξέρει τίποτα.

Η πραγματικότητα είναι διαφορετική από εκείνη που μπορεί να φαντάζεται ένας άνθρωπος που βρίσκεται μακριά από το πεδίο της μάχης. Η ζούγκλα, η υγρασία, η αϋπνία, η πείνα, η αγωνία και ο συνεχής φόβος του θανάτου γίνονται η καθημερινότητα των στρατιωτών. Ο εχθρός μπορεί να βρίσκεται παντού και πουθενά. Ένα δευτερόλεπτο αρκεί για να μετατρέψει έναν ζωντανό άνθρωπο σε νεκρό.

Όμως ο πραγματικός εχθρός του Chris δεν βρίσκεται μόνο απέναντί του.

Βρίσκεται και μέσα στη δική του διμοιρία.

Εκεί συναντά δύο άνδρες που μοιάζουν να αντιπροσωπεύουν δύο διαφορετικές εκδοχές του ανθρώπου μέσα στον πόλεμο: τον Elias και τον Barnes.

Ο Elias (Willem Dafoe) είναι σκληραγωγημένος στρατιώτης, αλλά προσπαθεί να κρατήσει ζωντανό κάτι από την ανθρώπινη συνείδηση. Ο Barnes (Tom Berenger) αντίθετα, έχει παραδοθεί ολοκληρωτικά στη λογική της βίας. Για εκείνον, η επιβίωση δικαιολογεί σχεδόν τα πάντα. Ο φόβος γίνεται δύναμη, η βία γίνεται εργαλείο και η ηθική μετατρέπεται σε πολυτέλεια.

Ο Chris βρίσκεται ανάμεσά τους.

Και αυτή ακριβώς η θέση του είναι που κάνει την ιστορία τόσο σημαντική. Δεν παρακολουθούμε μόνο έναν στρατιώτη να προσπαθεί να επιβιώσει από τις σφαίρες. Παρακολουθούμε έναν νέο άνθρωπο να ανακαλύπτει, μέσα από τον πόλεμο, ποιος μπορεί να γίνει ο ίδιος.

Η μεγάλη σύγκρουση της ταινίας δεν είναι επομένως μόνο Αμερικανοί εναντίον Βιετκόνγκ. Είναι μια σύγκρουση ανάμεσα σε δύο διαφορετικές αντιλήψεις για την ανθρώπινη φύση.

Ο Elias πιστεύει ότι ακόμη και μέσα στην κόλαση υπάρχει ένα όριο που δεν πρέπει να ξεπεραστεί.

Ο Barnes πιστεύει ότι στον πόλεμο τα όρια υπάρχουν μόνο για εκείνους που δεν θέλουν να επιβιώσουν.

Ανάμεσά τους βρίσκεται ο Chris, ο οποίος αναγκάζεται να αποφασίσει όχι μόνο πώς θα επιβιώσει, αλλά τι άνθρωπος θέλει να παραμείνει.

Η ταινία γίνεται ακόμη πιο σκοτεινή όταν η διμοιρία έρχεται αντιμέτωπη με αμάχους. Εκεί καταρρέει και η τελευταία εύκολη αντίληψη ότι ο πόλεμος είναι μια καθαρή μάχη ανάμεσα σε δύο πλευρές. Η βία δεν γνωρίζει σύνορα. Ο άνθρωπος μπορεί να γίνει θύτης και θύμα μέσα στην ίδια ημέρα, ακόμη και μέσα στην ίδια στιγμή.

Και τότε το «Platoon» θέτει το πιο δύσκολο ερώτημα:

Τι μένει από την ανθρωπιά όταν η επιβίωση γίνεται σημαντικότερη από την ηθική;

Η σύγκρουση ανάμεσα στον Elias και τον Barnes κορυφώνεται όταν ο Barnes πυροβολεί τον Elias και τον αφήνει να πεθάνει στη ζούγκλα. Ο Chris γίνεται μάρτυρας αυτής της πράξης και από εκείνη τη στιγμή η σύγκρουση παύει να είναι μόνο ιδεολογική. Γίνεται προσωπική.

Στην τελική μάχη, μέσα στο χάος και την καταστροφή, ο Chris έρχεται αντιμέτωπος με τον Barnes. Η αντιπαράθεσή τους συμβολίζει κάτι πολύ μεγαλύτερο από την προσωπική τους έχθρα. Είναι η σύγκρουση ανάμεσα σε εκείνο που ο άνθρωπος ήταν και σε εκείνο που μπορεί να γίνει όταν παραδοθεί ολοκληρωτικά στη βία.

Ο Chris επιβιώνει.

Όμως το σημαντικότερο είναι ότι δεν επιβιώνει αλώβητος.

Ο πόλεμος έχει τελειώσει γι' αυτόν, αλλά δεν τελειώνει μέσα του. Ο άνθρωπος που επέστρεψε δεν είναι ο ίδιος με εκείνον που μπήκε στη ζούγκλα. Έχασε την αθωότητά του και μαζί της την ψευδαίσθηση ότι ο πόλεμος μπορεί να είναι κάτι καθαρό, ένδοξο ή ηρωικό.

Αυτό είναι και το βαθύτερο μήνυμα της ταινίας.

Το Platoon δεν λέει απλώς ότι ο πόλεμος σκοτώνει. Αυτό είναι το προφανές. Λέει κάτι πολύ πιο τρομακτικό:

Ο πόλεμος μπορεί να αφήσει έναν άνθρωπο ζωντανό, αλλά να έχει σκοτώσει μέσα του ένα κομμάτι της ανθρωπιάς του.

Οι σφαίρες σκοτώνουν το σώμα. Η βία, ο φόβος και η απανθρωπιά μπορούν να σκοτώσουν τη συνείδηση.

Γι' αυτό ο Elias και ο Barnes δεν είναι απλώς δύο χαρακτήρες. Είναι δύο δρόμοι. Ο ένας προσπαθεί να κρατήσει τον άνθρωπο ζωντανό μέσα στον στρατιώτη. Ο άλλος αφήνει τον στρατιώτη να καταπιεί τον άνθρωπο.

Και ο Chris βρίσκεται ανάμεσά τους, όπως βρίσκεται κάθε άνθρωπος μπροστά σε μια ακραία δοκιμασία: ανάμεσα σε αυτό που πρέπει να κάνει για να επιβιώσει και σε αυτό που δεν πρέπει να κάνει για να συνεχίσει να θεωρεί τον εαυτό του άνθρωπο.

Ίσως λοιπόν το πιο δυνατό μήνυμα του Platoon να συνοψίζεται σε μία φράση: Στον πόλεμο μπορεί να επιβιώσεις από τις σφαίρες και να χάσεις τον εαυτό σου. Και όταν τελειώσει ο πόλεμος, η πιο δύσκολη μάχη μπορεί να είναι εκείνη που αρχίζει τότε: η προσπάθεια να ξαναβρείς τον άνθρωπο που ήσουν πριν γίνεις στρατιώτης.