Ο Ελληνικός Εμφύλιος Πόλεμος δεν ήταν μόνο μια ελληνική τραγωδία. Ήταν και ένα από τα πρώτα πεδία όπου ο επερχόμενος Ψυχρός Πόλεμος πήρε πραγματική, ένοπλη μορφή. Από το 1947 και μετά, η Ελλάδα βρέθηκε στο επίκεντρο της νέας αμερικανικής στρατηγικής, καθώς η Ουάσιγκτον αποφάσισε να στηρίξει αποφασιστικά την ελληνική κυβέρνηση απέναντι στον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας.
Μετά την Απελευθέρωση, η χώρα ήταν ήδη βαθιά διχασμένη. Η σύγκρουση ανάμεσα στις δυνάμεις της Αριστεράς και του κρατικού μηχανισμού είχε πάρει μορφή ανοιχτής ένοπλης σύγκρουσης. Η Βρετανία, που μέχρι τότε αποτελούσε την κυριότερη ξένη δύναμη στήριξης της ελληνικής κυβέρνησης, αντιμετώπιζε πλέον σοβαρή οικονομική και πολιτική εξάντληση. Πρακτικά αυτό σήμαινε ότι ο φόβος της κυριαρχίας της Αριστεράς στην Ελλάδα φάνταζε υπαρκτός- ξανά- για πρώτη φορά μετά το 1944.
Τον Φεβρουάριο του 1947 το Λονδίνο ενημέρωσε την Ουάσιγκτον ότι δεν μπορούσε να συνεχίσει στον ίδιο βαθμό την οικονομική και στρατιωτική βοήθεια προς την Ελλάδα.
Η αμερικανική απάντηση υπήρξε ιστορικά καταλυτική.
Στις 12 Μαρτίου 1947 ο πρόεδρος Χάρι Τρούμαν ανακοίνωσε στο Κογκρέσο το περίφημο "Δόγμα Τρούμαν", ζητώντας βοήθεια για την Ελλάδα και την Τουρκία. Για την Ελλάδα εγκρίθηκε αρχικά ένα τεράστιο για τα δεδομένα της εποχής πρόγραμμα οικονομικής και στρατιωτικής ενίσχυσης.
Από εκείνη τη στιγμή ο Ελληνικός Εμφύλιος δεν μπορούσε πλέον να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως εσωτερική ελληνική υπόθεση.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες ανέλαβαν ουσιαστικά τον ρόλο που μέχρι τότε είχε η Βρετανία. Όπλα, πυρομαχικά, οχήματα, αεροσκάφη και οικονομική βοήθεια άρχισαν να φθάνουν στην Ελλάδα. Παράλληλα, Αμερικανοί στρατιωτικοί σύμβουλοι συμμετείχαν στην αναδιοργάνωση, την εκπαίδευση και τον σχεδιασμό των επιχειρήσεων του κυβερνητικού στρατού. Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η αμερικανική στρατιωτική αποστολή AMAG (American Mission for Aid to Greece) και στη συνέχεια η JUSMAG-G, μέσω των οποίων η αμερικανική επιρροή στην οργάνωση και στη λειτουργία του κυβερνητικού στρατού έγινε πολύ βαθιά.
Η αμερικανική παρουσία δεν σήμαινε ότι οι Αμερικανοί πολέμησαν ως ένας μεγάλος εκστρατευτικός στρατός στην Ελλάδα. Η κύρια δύναμη που πολεμούσε ήταν ο Ελληνικός Στρατός. Όμως η αμερικανική βοήθεια άλλαξε δραστικά τις δυνατότητές του. Χωρίς την αμερικανική οικονομική, στρατιωτική και τεχνική βοήθεια, η ισορροπία των δυνάμεων το 1947–1949 θα ήταν διαφορετική.
Ιδιαίτερη σημασία απέκτησε η αεροπορική ισχύς.
Ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας είχε σημαντικό πλεονέκτημα στην αξιοποίηση του ορεινού και δύσβατου ελληνικού χώρου. Η αμερικανική υποστήριξη όμως επέτρεψε στον κυβερνητικό στρατό να χρησιμοποιήσει σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα αεροσκάφη, πυροβολικό, ασύρματες επικοινωνίες και σύγχρονο πολεμικό υλικό. Η σύγκρουση είχε πλέον αλλάξει χαρακτήρα. Και η πλάστιγγα έγειρε αλλού.
Τα βουνά της Ελλάδας έγιναν ένα από τα πρώτα εργαστήρια του Ψυχρού Πολέμου.
Και όμως, η αμερικανική παρέμβαση δεν μπορεί να αποκοπεί από την ίδια την ελληνική πραγματικότητα. Ο Εμφύλιος δεν δημιουργήθηκε στην Ουάσιγκτον. Οι ρίζες του βρίσκονταν στην Κατοχή, στην Αντίσταση, στην εμπλοκή των Άγγλων, στα Δεκεμβριανά, στη βαθιά πολιτική πόλωση και στη βίαιη αντιπαράθεση που ακολούθησε την Απελευθέρωση. Η διεθνής διάσταση ήρθε να ενισχύσει και να μετασχηματίσει μια ήδη υπάρχουσα ελληνική σύγκρουση. Η Ελλάδα είχε για την Ουάσιγκτον πολύ μεγαλύτερη σημασία από το μέγεθός της. Βρισκόταν σε στρατηγική θέση στην Ανατολική Μεσόγειο, κοντά στα Βαλκάνια και στην Τουρκία, ενώ η αμερικανική ηγεσία φοβόταν ότι μια επικράτηση του ΚΚΕ θα ενίσχυε τη σοβιετική επιρροή στην περιοχή. Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι η σοβιετική στάση απέναντι στην Ελλάδα δεν υπήρξε αντίστοιχη της αμερικανικής. Ο Στάλιν δεν επιδίωξε να μετατρέψει την Ελλάδα σε άμεσο πεδίο αντιπαράθεσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η σημαντικότερη εξωτερική υποστήριξη προς τον Δημοκρατικό Στρατό προερχόταν κυρίως από τη Γιουγκοσλαβία του Τίτο και, σε διαφορετικό βαθμό, από τις γειτονικές κομμουνιστικές χώρες. Η ρήξη Τίτο–Στάλιν το 1948 θα αποδειχθεί καταστροφική για τον ΔΣΕ. Η Γιουγκοσλαβία, που αποτελούσε βασικό δίαυλο υποστήριξης, άλλαξε τελικά στάση και τα σύνορα έκλεισαν.
Έτσι, το 1949 ο κυβερνητικός στρατός διέθετε πλέον ένα τεράστιο πλεονέκτημα σε υλικό, αεροπορική ισχύ, οργάνωση και ανεφοδιασμό. Οι τελικές επιχειρήσεις στον Γράμμο και στο Βίτσι οδήγησαν στη στρατιωτική ήττα του ΔΣΕ και στο τέλος του Εμφυλίου.
Έτσι η αμερικανική παρέμβαση υπήρξε αποφασιστική για την έκβαση της σύγκρουσης. Δεν ήταν όμως η μοναδική αιτία της.
Ο Ελληνικός Εμφύλιος ήταν ταυτόχρονα ελληνικός και διεθνής. Ήταν προϊόν μιας κοινωνίας που βγήκε από έναν πόλεμο και μια κατοχή βαθιά τραυματισμένη και διχασμένη, αλλά ταυτόχρονα έγινε μέρος της μεγάλης αντιπαράθεσης που διαμόρφωνε ήδη τον μεταπολεμικό κόσμο.
Η Ελλάδα υπήρξε από τις πρώτες χώρες όπου το νέο αμερικανικό δόγμα της «ανάσχεσης» του κομμουνισμού εφαρμόστηκε στην πράξη. Το "Δόγμα Τρούμαν" δεν ήταν απλώς μια αμερικανική διακήρυξη. Στην Ελλάδα μεταφράστηκε σε όπλα, χρήματα, στρατιωτικούς συμβούλους, αεροσκάφη και μια νέα σχέση εξάρτησης και επιρροής που θα χαρακτήριζε την ελληνική πολιτική ζωή για πολλές δεκαετίες.
Και ίσως αυτή να είναι η πιο βαριά κληρονομιά εκείνης της εποχής.
Ο Εμφύλιος τελείωσε το 1949, αλλά ο διχασμός δεν τελείωσε μαζί του. Οι νεκροί έμειναν στα βουνά, οι πρόσφυγες έμειναν μακριά από την πατρίδα τους, οι φυλακές και οι εξορίες γέμισαν ανθρώπους, και η ελληνική κοινωνία χρειάστηκε δεκαετίες για να αρχίσει να συμφιλιώνεται με τη μνήμη της.
Η Αμερική απέκτησε ένα στρατηγικό προτεκτοράτο στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Ελλάδα, όμως, πλήρωσε το τίμημα ενός πολέμου που, από εμφύλια σύγκρουση, μετατράπηκε γρήγορα σε ένα από τα πρώτα θερμά μέτωπα του Ψυχρού Πολέμου. Και στα ελληνικά βουνά, πριν ακόμη χαράξει η νέα εποχή, είχε ήδη αρχίσει να γράφεται η ιστορία του κόσμου που θα ακολουθούσε.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου