Όμορφοι Χαμένοι.

«Όμορφοι Χαμένοι»: Το Προκλητικό, Μεταμοντέρνο Αριστούργημα του Λέοναρντ Κοέν.

Όταν ακούμε το όνομα του Λέοναρντ Κοέν, ο νους μας πηγαίνει αυτόματα στη βαθιά, βελούδινη φωνή του, στα μελαγχολικά του τραγούδια και στην ποιητική του αύρα. Ωστόσο, πριν καθιερωθεί ως ένας από τους κορυφαίους τραγουδοποιούς του 20ού αιώνα, ο Κοέν υπήρξε ένας ρηξικέλευθος λογοτέχνης. Το αποκορύφωμα της συγγραφικής του πορείας ήταν το δεύτερο και τελευταίο του μυθιστόρημα, «Όμορφοι Χαμένοι» (Beautiful Losers), που εκδόθηκε το 1966.

Γραμμένο κατά το διάστημα που ο Κοέν ζούσε στην Ύδρα, κάτω από τον καυτό ελληνικό ήλιο και σε μια κατάσταση δημιουργικού ντελίριου, το βιβλίο αυτό αποτελεί ένα από τα πιο τολμηρά και παρεξηγημένα έργα της δεκαετίας του '60.

Μια πλοκή πέρα από τα όρια της Λογικής.

Αν ψάχνετε για μια παραδοσιακή ιστορία με γραμμική ροή, το «Όμορφοι Χαμένοι» θα σας εκπλήξει – ή και θα σας σοκάρει. Το έργο είναι ένας μεταμοντέρνος χείμαρρος που χρησιμοποιεί την τεχνική της ροής της συνείδησης (stream-of-consciousness) και χωρίζεται σε τρία βασικά μέρη:

-Η ιστορία όλων μας: Το μυθιστόρημα επικεντρώνεται σε ένα ιδιόμορφο ερωτικό τρίγωνο. Ένας ανώνυμος αφηγητής, λαογράφος στο επάγγελμα, θρηνεί για την αυτοκτονία της Ινδιάνας συζύγου του, Ίντιθ, και τον θάνατο του «Φ», του χαρισματικού, εκκεντρικού και χειριστικού καλύτερού του φίλου. Μέσα από τις αναμνήσεις του, ξετυλίγεται ένα ιδιόμορφο, γεμάτο ναρκωτικά και σεξουαλικά πειράματα ερωτικό τρίγωνο ανάμεσα στους τρεις τους. Παράλληλα, ο αφηγητής έχει πάθος με τη ζωή της Κατρίν Τεκακουίθα, μιας Ινδιάνας των Μοχόκ του 17ου αιώνα, η οποία ασπάστηκε τον Χριστιανισμό, έζησε μια ζωή ακραίας ασκητικής αυτοτιμωρίας και αγιοποιήθηκε ως Αγία Κατρίν. Ο αφηγητής προσπαθεί να βρει μια πνευματική σύνδεση ανάμεσα στην Αγία Κατρίν και τη νεκρή σύζυγό του.

-Μεγάλη επιστολή από τον Φ: Μια μεταθανάτια, παραληρηματική επιστολή που άφησε ο «Φ» στον αφηγητή μέσα από ένα άσυλο. Ο «Φ» λειτουργεί ως ένας αναρχικός πνευματικός οδηγός, που προσπαθεί να σπρώξει τον αφηγητή στην απόλυτη ελευθερία μέσα από την κατάρρευση της λογικής. Στην επιστολή του, αναλύει τη δική του φιλοσοφία για τη ζωή, την πολιτική (ως υποστηρικτής του αυτονομιστικού κινήματος του Κεμπέκ) και τη σεξουαλική απελευθέρωση. Περιγράφει έντονες, σουρεαλιστικές σκηνές, όπως τη χρήση μιας φουτουριστικής «μηχανής του αυνανισμού» μαζί με την Ίντιθ. Στόχος του «Φ» είναι να οδηγήσει τον αφηγητή πέρα από τα όρια της λογικής, στην απόλυτη πνευματική ελευθερία, μετατρέποντάς τον από έναν «χαμένο» της ζωής σε έναν «όμορφο χαμένο» – κάποιον που κερδίζει την αγιότητα μέσα από την πλήρη κατάρρευση και την αποδοχή της αποτυχίας.

-Επίλογος: Χρόνια μετά, βρίσκουμε τον αφηγητή γερασμένο, ρακένδυτο και απομονωμένο από τον κόσμο. Ζει απομονωμένος μέσα σε ένα εγκαταλελειμμένο δέντρο στην ύπαιθρο. Έχει χάσει την προσωπική του ταυτότητα και το όνομά του. Στο φινάλε, οδηγείται σε μια μυστικιστική, σχεδόν θρησκευτική μεταμόρφωση, επιτυγχάνοντας τη λύτρωση. Καθώς βρίσκεται σε έναν κινηματογράφο, το σώμα του αρχίζει να διαλύεται και να γίνεται ένα με το φως της προβολής, επιτυγχάνοντας μια μορφή «αγιότητας» ή απόλυτης λύτρωσης, ενώ ο «Φ» μοιάζει να τον καθοδηγεί από το υπερπέραν.

Οι «Αός» και το Κυνήγι των Φαντασμάτων.

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του βιβλίου είναι η φυλή των «Αός» (Aos), την οποία ο αφηγητής μελετά με εμμονή. Στην πραγματικότητα, οι Αός δεν υπήρξαν ποτέ. Πρόκειται για μια φανταστική φυλή που επινόησε ο Κοέν για να εξυπηρετήσει έναν βαθύ συμβολισμό: αντιπροσωπεύουν την απόλυτη απώλεια και τη λήθη.

Η ειρωνεία είναι εμφανής: ο αφηγητής είναι η μοναδική αυθεντία παγκοσμίως πάνω σε έναν λαό που δεν άφησε πίσω του κανένα ίχνος, μνημείο ή γραφή. Είναι και ο ίδιος ένας «όμορφος χαμένος» που αφιέρωσε τη ζωή του κυνηγώντας φαντάσματα.

Το καυστικό σχόλιο για την Αποικιοκρατία.

Πίσω από το προκλητικό και συχνά σουρεαλιστικό περιεχόμενο, το «Όμορφοι Χαμένοι» κρύβει ένα βαθιά πολιτικό και καυστικό σχόλιο απέναντι στην αποικιοκρατία και τη δημιουργία του σύγχρονου καναδικού κράτους. Ο Κοέν αποδομεί την ιστορία μέσα από τρεις άξονες:

-Ο Θρησκευτικός Ιμπεριαλισμός: Η πλοκή διαπλέκεται με την πραγματική ιστορία της Κατρίν Τεκακουίθα (Catherine Tekakwitha), μιας Ινδιάνας των Μοχόκ του 17ου αιώνα που ασπάστηκε τον Χριστιανισμό και αγιοποιήθηκε. Ο Κοέν δείχνει πώς οι Ιησουίτες ιεραπόστολοι επέβαλαν τη δυτική έννοια της αμαρτίας, οδηγώντας την Κατρίν σε ακραία ασκητικά βασανιστήρια. Η αποικιοκρατία δεν έκλεψε μόνο τη γη των ιθαγενών, αλλά κατέλαβε το μυαλό και το σώμα τους.

-Η Υποκρισία των Κατακτητών: Μέσα από τον χαρακτήρα του «Φ» –που είναι μέλος του Κοινοβουλίου και υποστηρικτής του αυτονομιστικού κινήματος του Κεμπέκ στα 60s– ο Κοέν σχολιάζει τις αντιφάσεις της πολιτικής. Οι γαλλόφωνοι του Κεμπέκ ένιωθαν καταπιεσμένοι από τους Αγγλοσάξονες, ξεχνώντας όμως ότι οι ίδιοι ήταν οι αρχικοί θύτες που αφάνισαν τους αυτόχθονες.

-Το Ανθρώπινο Σώμα ως Πεδίο Μάχης: Για τον Κοέν, ο δυτικός πολιτισμός έφερε μαζί του την ανάγκη για έλεγχο, ιδιοκτησία και σεξουαλική καταπίεση. Το ερωτικό τρίγωνο του βιβλίου προσπαθεί, μέσα από την απώλεια του ελέγχου, να «απο-αποικιοποιήσει» το σώμα του και να επιστρέψει σε μια πρωτόγονη κατάσταση ελευθερίας.

Γιατί αξίζει να το διαβάσετε;

Όταν κυκλοφόρησε το 1966, το βιβλίο σόκαρε τους κριτικούς με τη σκληρή, σεξουαλικά απελευθερωμένη και προκλητική γλώσσα του, γνωρίζοντας ακόμα και τη λογοκρισία. Σήμερα, θεωρείται ένα αριστούργημα της μεταμοντέρνας λογοτεχνίας.

Το «Όμορφοι Χαμένοι» δεν είναι ένα εύκολο ανάγνωσμα. Είναι όμως ένα έργο που επαναπροσδιορίζει την έννοια της «αγιότητας», προτείνοντας ότι ίσως ο μόνος τρόπος για να κερδίσει κανείς την πνευματική λύτρωση είναι να αποδεχτεί την πλήρη αποτυχία του. Να γίνει, δηλαδή, ένας όμορφος χαμένος.