Σκλήθρο.

Το σκλήθρο είναι από εκείνα τα δέντρα που μοιάζουν να γεννήθηκαν για να κατοικούν στα όρια της γης και του νερού. Να στέκονται εκεί όπου το χώμα κρατά ακόμη τη μνήμη του ποταμού, όπου οι ρίζες βυθίζονται σε υγρά εδάφη και το νερό δεν είναι απειλή αλλά προϋπόθεση ζωής. Το γένος Alnus περιλαμβάνει φυλλοβόλα δέντρα της οικογένειας των Βετουλοειδών, συγγενικά της σημύδας, με χαρακτηριστική ταχύτητα ανάπτυξης και ιδιαίτερη αντοχή σε εδάφη κορεσμένα από νερό.

Μα περισσότερο από ένα βοτανικό είδος, το σκλήθρο είναι ένα δέντρο του τοπίου. Στις όχθες των ποταμών, των ρεμάτων και των πηγών σχηματίζει πράσινες ζώνες που συγκρατούν το έδαφος και προστατεύουν τις όχθες από τη διάβρωση. Οι ρίζες του εισχωρούν στο υγρό χώμα και δημιουργούν έναν ζωντανό δεσμό ανάμεσα στη γη και στο νερό. Ταυτόχρονα, το φύλλωμά του προσφέρει σκιά και καταφύγιο, ενώ οι καρποί του συμμετέχουν στον μικρό, αθέατο κύκλο της ζωής του δάσους.

Έχει όμως και μια ξεχωριστή ιδιότητα: όπως και άλλα φυτά της οικογένειάς του, συμβιώνει με μικροοργανισμούς των ριζών που μπορούν να δεσμεύουν ατμοσφαιρικό άζωτο. Έτσι, το σκλήθρο δεν παίρνει απλώς από το έδαφος· σε έναν βαθμό το εμπλουτίζει. Είναι από τα δέντρα που βοηθούν έναν φτωχό ή διαταραγμένο τόπο να ξαναβρεί τη γονιμότητά του.

Και ίσως γι’ αυτό η παρουσία του είναι τόσο παλιά όσο και η ελληνική μνήμη. Ο Όμηρος το γνώριζε και το αναφέρει στην Οδύσσεια, ενώ ο Θεόφραστος, ο μεγάλος παρατηρητής της αρχαίας ελληνικής φύσης, το καταγράφει ως «κλήθρη» ή «κλήθρα». Το όνομα έφτασε μέσα στους αιώνες, όπως φτάνει το νερό ενός ποταμού: αλλάζοντας λίγο τη μορφή του, χωρίς να χάνει την αρχική του διαδρομή.

Το σκλήθρο είναι, τελικά, ένα δέντρο που μας θυμίζει πως η φύση δεν χωρίζει τη γη από το νερό. Τα ενώνει. Εκεί όπου το ρέμα συναντά την όχθη, εκεί όπου το υγρό χώμα κρατά τις ρίζες του, εκεί όπου το δάσος δεν είναι μόνο δέντρα αλλά ένα ολόκληρο σύστημα ζωής, το σκλήθρο στέκει σαν ένας ήσυχος φύλακας. Και ίσως η μεγαλύτερη σοφία του βρίσκεται ακριβώς εκεί: δεν φοβάται το νερό. Το κάνει σπίτι του.