Η Καταστροφική Κυβερνητική Δασική Πολιτική: Η Ελλάδα χρειάζεται πρόληψη, όχι διαχείριση της καταστροφής.

 

Κάθε καλοκαίρι η Ελλάδα ζει το ίδιο δράμα. Οι φλόγες καταπίνουν δάση, περιουσίες, κόπους μιας ζωής και, πολλές φορές, ανθρώπινες ζωές. Ο ουρανός σκοτεινιάζει από τον καπνό, τα εναέρια μέσα γίνονται το κέντρο της δημόσιας συζήτησης και οι δηλώσεις περί «πρωτοφανούς φαινομένου» επαναλαμβάνονται σχεδόν τελετουργικά. Όταν όμως οι τελευταίες εστίες σβήσουν, σβήνει μαζί τους και η πολιτική βούληση για ουσιαστικές αλλαγές.

Το πρόβλημα των δασικών πυρκαγιών δεν αρχίζει την ημέρα που ανάβει η πρώτη σπίθα. Αρχίζει μήνες και χρόνια νωρίτερα, όταν το δάσος εγκαταλείπεται, όταν η πρόληψη υποβαθμίζεται, όταν οι δασικές υπηρεσίες αποδυναμώνονται και όταν η πολιτεία επενδύει σχεδόν αποκλειστικά στην καταστολή αντί στην αποτροπή.

Η κατάσβεση είναι αναγκαία, αλλά αποτελεί την τελευταία γραμμή άμυνας. Μια σύγχρονη πολιτεία δεν μπορεί να θεωρεί επιτυχία ότι κατάφερε να περιορίσει μια μεγάλη πυρκαγιά αφού αυτή κατέκαψε χιλιάδες στρέμματα. Η πραγματική επιτυχία είναι να μη φτάσει ποτέ η φωτιά να πάρει ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Η προστασία του δάσους αρχίζει πολύ πριν εμφανιστούν τα πυροσβεστικά αεροσκάφη.

Αυτό σημαίνει ολοκληρωμένη δασική διαχείριση. Σημαίνει καθαρισμό της καύσιμης ύλης, δημιουργία και συντήρηση αντιπυρικών ζωνών, διάνοιξη και συντήρηση δασικών δρόμων, επαρκείς υδατοδεξαμενές, αξιοποίηση της επιστημονικής γνώσης, σύγχρονα συστήματα έγκαιρης ανίχνευσης και ισχυρές, στελεχωμένες δασικές υπηρεσίες που εργάζονται όλο τον χρόνο και όχι μόνο κατά την αντιπυρική περίοδο.

Η εγκατάλειψη της ελληνικής υπαίθρου έχει επιδεινώσει δραματικά το πρόβλημα. Η παραδοσιακή κτηνοτροφία περιορίστηκε, οι καλλιέργειες εγκαταλείφθηκαν, η ανθρώπινη παρουσία στα δάση μειώθηκε και η βλάστηση συσσωρεύτηκε χωρίς διαχείριση. Έτσι, όταν εκδηλώνεται μια πυρκαγιά, οι συνθήκες είναι ιδανικές για να εξελιχθεί σε μια οικολογική καταστροφή. Η κλιματική αλλαγή αυξάνει τον κίνδυνο, όμως δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως άλλοθι για να αποκρύπτονται οι χρόνιες αδυναμίες της κρατικής πολιτικής.

Η προστασία των δασών δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική αναγκαιότητα. Είναι συνταγματική υποχρέωση. Το άρθρο 24 του Συντάγματος ορίζει ότι η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος αποτελεί υποχρέωση του Κράτους και δικαίωμα του καθενός, επιβάλλοντας τη λήψη προληπτικών και κατασταλτικών μέτρων σύμφωνα με την αρχή της αειφορίας. Το ίδιο το Σύνταγμα, δηλαδή, τοποθετεί την πρόληψη στον πυρήνα της περιβαλλοντικής πολιτικής.

Ακόμη πιο σαφές είναι το άρθρο 117 παράγραφος 3, το οποίο προβλέπει ότι τα δημόσια ή ιδιωτικά δάση και οι δασικές εκτάσεις που καταστράφηκαν από πυρκαγιά ή αποψιλώθηκαν με οποιονδήποτε τρόπο δεν χάνουν τον χαρακτήρα τους. Κηρύσσονται υποχρεωτικά αναδασωτέες και αποκλείεται να διατεθούν για άλλο προορισμό.

Η διάταξη αυτή εκφράζει μία από τις σημαντικότερες αρχές του ελληνικού περιβαλλοντικού δικαίου: η φωτιά δεν μπορεί και δεν πρέπει να δημιουργεί δικαιώματα. Δεν μπορεί να αποτελεί μέσο αλλαγής χρήσης γης ούτε να μετατρέπεται σε εργαλείο οικονομικής εκμετάλλευσης. Ό,τι είναι δάσος πρέπει να παραμένει δάσος. Χωρίς εξαιρέσεις, χωρίς «παραθυράκια», χωρίς νομοθετικές υπαναχωρήσεις.

Η αρχή αυτή δεν προστατεύει μόνο τη φύση. Προστατεύει και την εμπιστοσύνη των πολιτών προς το κράτος. Όταν η κοινωνία γνωρίζει ότι μια καμένη έκταση δεν πρόκειται ποτέ να αποκτήσει διαφορετική χρήση, αποδυναμώνεται κάθε σκέψη ότι η καταστροφή μπορεί να αποφέρει όφελος. Η προστασία του δάσους δεν είναι μόνο οικολογικό καθήκον· είναι ζήτημα δικαιοσύνης, διαφάνειας και δημοκρατίας.

Η Ελλάδα χρειάζεται μια νέα δασική πολιτική. Μια πολιτική που θα μεταφέρει το βάρος από την αντιμετώπιση της καταστροφής στην αποτροπή της. Που θα επενδύει περισσότερο στους ανθρώπους που διαχειρίζονται το δάσος παρά στα μέσα που επιχειρούν όταν αυτό έχει ήδη καεί. Που θα στηρίζεται στη γνώση των δασολόγων, των δασοπόνων, των επιστημόνων και των τοπικών κοινωνιών. Που θα αντιμετωπίζει το δάσος ως ζωντανό οικοσύστημα και όχι ως έναν χώρο που θυμόμαστε μόνο όταν απειλείται.

Το δάσος είναι δημόσιο αγαθό. Είναι ο φυσικός μηχανισμός που συγκρατεί τα νερά, προστατεύει τα εδάφη από τη διάβρωση, ρυθμίζει το μικροκλίμα, απορροφά διοξείδιο του άνθρακα, φιλοξενεί τη βιοποικιλότητα και στηρίζει την ποιότητα ζωής των ανθρώπων. Η απώλειά του δεν αποκαθίσταται με αποζημιώσεις ούτε με ανακοινώσεις μετά την καταστροφή.

Η μεγαλύτερη επιτυχία μιας οργανωμένης πολιτείας δεν είναι να σβήνει αποτελεσματικά τις φωτιές. Είναι να δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε αυτές να μην εξελίσσονται ποτέ σε εθνικές τραγωδίες. Η πρόληψη δεν είναι δευτερεύουσα επιλογή· είναι η πιο αποτελεσματική, η πιο οικονομική και η πιο ανθρώπινη μορφή πολιτικής προστασίας.

Η Ελλάδα δεν έχει ανάγκη από μια ακόμη αντιπυρική περίοδο που θα κριθεί από τον αριθμό των εναέριων μέσων ή από τα στρέμματα που κάηκαν. Έχει ανάγκη από μια εθνική στρατηγική που θα προστατεύει τα δάση πριν απειληθούν. Μια στρατηγική που θα εφαρμόζει με συνέπεια το Σύνταγμα, θα επενδύει στην πρόληψη και θα υπερασπίζεται χωρίς καμία έκπτωση μια θεμελιώδη αρχή: Ό,τι είναι δάσος θα παραμείνει δάσος. Γιατί όταν χάνεται ένα δάσος, δεν χάνεται μόνο ένα κομμάτι γης. Χάνεται ένα κομμάτι από το μέλλον της χώρας.