Αυτοί που σηκώθηκαν από τη Γη.

 

Υπάρχουν άνθρωποι που γεννήθηκαν σκυμμένοι πάνω στη γη. Την έσκαψαν με τα χέρια τους, την πότισαν με τον ιδρώτα τους, την έσπειραν και περίμεναν. Δεν είχαν πολλά. Είχαν όμως τη γη. Κι εκείνη, σιωπηλή και επίμονη, έγινε η μνήμη τους.

Το βιβλίο "Αυτοί που σηκώθηκαν από τη γη" είναι ένα από τα πιο κορυφαία μυθιστορήματα του Ζοζέ Σαραμάγκου (Levantado do Chão, 1980). Ένα από τα σημαντικότερα έργα του, μια μεγάλη αφήγηση για τους φτωχούς αγρότες της Πορτογαλίας, τους εργάτες γης και τις γενιές ανθρώπων που έζησαν μέσα στη φτώχεια, την εκμετάλλευση και την κοινωνική αδικία. Ο τίτλος έχει κυριολεκτική και συμβολική δύναμη: «σηκώνονται από τη γη» όχι μόνο επειδή είναι άνθρωποι που δουλεύουν τη γη, αλλά επειδή κάποια στιγμή σηκώνονται απέναντι σε εκείνους που τους κρατούν σκυμμένους πάνω της.

Η γη στον Σαραμάγκου γίνεται σχεδόν ένας ζωντανός χαρακτήρας. Είναι η γη που τρέφει, που ιδρώνει, που θυμάται και που γίνεται μάρτυρας της ιστορίας των ανθρώπων. Και οι άνθρωποι που την καλλιεργούν περνούν από γενιά σε γενιά το ίδιο βάρος - ώσπου η ιστορία αρχίζει να αλλάζει.

Ο Σαραμάγκου κατάλαβε πως η ιστορία δεν γράφεται μόνο στα παλάτια, στα γραφεία και στα βιβλία των ισχυρών. Γράφεται και στα χωράφια, στα πέτρινα σπίτια, στα γυμνά χέρια του εργάτη, στη ραχοκοκαλιά εκείνου που χρόνια ολόκληρα έσκυβε για να ζήσει.

Η γη, όμως, δεν κρατά για πάντα τον άνθρωπο σκυμμένο.

Κάποτε έρχεται η στιγμή που εκείνος σηκώνει το κεφάλι. Κοιτάζει τον ορίζοντα και θυμάται πως δεν είναι μόνο χέρια που δουλεύουν. Είναι άνθρωπος. Έχει φωνή, έχει αξιοπρέπεια, έχει μνήμη. Και τότε η ανύψωση από τη γη γίνεται κάτι περισσότερο από μια κίνηση του σώματος· γίνεται πράξη ελευθερίας.

Αυτοί που σηκώθηκαν από τη γη είναι όλοι εκείνοι που αρνήθηκαν να μείνουν για πάντα γονατισμένοι μπροστά στη μοίρα τους.

Κι ίσως αυτή να είναι η βαθύτερη δύναμη της γης: πως κάτω από το χώμα δεν θάβει μόνο ανθρώπους. Κρατά σπόρους.

Και ο σπόρος, όσο βαθιά κι αν βρίσκεται, κάποτε βρίσκει τη δύναμη να σηκωθεί.

Να σπάσει το χώμα.

Να βγει στο φως.

Να σταθεί όρθιος.

Να βλαστήσει, να ανθίσει και με την σειρά του να καρπίσει...