Άρωμα Γυναίκας.

Άρωμα Γυναίκας: Το τανγκό της ζωής και η αξιοπρέπεια της δεύτερης ευκαιρίας.

Υπάρχουν ταινίες που τις παρακολουθείς για δύο ώρες και ύστερα τις αφήνεις πίσω σου. Και υπάρχουν εκείνες που, όταν τελειώσουν, συνεχίζουν να ζουν μέσα σου. Το «Άρωμα Γυναίκας» (Scent of a Woman, 1992) του Μάρτιν Μπρεστ ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Δεν είναι απλώς μια ταινία για έναν τυφλό άνδρα και έναν νεαρό φοιτητή. Είναι μια ταινία για την αξιοπρέπεια, την απελπισία, τη φιλία, την επιλογή και, κυρίως, για τη δυνατότητα του ανθρώπου να επιστρέψει στη ζωή ακόμη κι όταν πιστεύει πως όλα έχουν τελειώσει.

Στο κέντρο της ιστορίας βρίσκονται δύο άνθρωποι που, φαινομενικά, δεν έχουν τίποτα κοινό. Ο Τσάρλι Σιμς είναι ένας νεαρός μαθητής, προερχόμενος από έναν κόσμο πολύ διαφορετικό από εκείνον των πλούσιων συμμαθητών του. Βρίσκεται μπροστά σε ένα δύσκολο ηθικό δίλημμα: να προστατεύσει την αλήθεια και να πληρώσει πιθανότατα ακριβά το τίμημα ή να συμβιβαστεί και να προστατεύσει το μέλλον του.

Απέναντί του βρίσκεται ο αντισυνταγματάρχης Φρανκ Σλέιντ, ένας άνθρωπος που έχει χάσει την όρασή του, αλλά ίσως ακόμη περισσότερο έχει χάσει την επιθυμία του να βλέπει τη ζωή. Τυφλός, οργισμένος, αλκοολικός, γεμάτος περηφάνια και πληγές, έχει αποφασίσει να κάνει ένα τελευταίο ταξίδι στη Νέα Υόρκη. Και, όπως σύντομα αποκαλύπτεται, αυτό το ταξίδι δεν προορίζεται να είναι μια απλή απόδραση. Είναι ο προθάλαμος ενός τέλους που ο ίδιος έχει αποφασίσει για τον εαυτό του.

Μόνο που η ζωή έχει συχνά ένα παράξενο χιούμορ. Εκείνος που πιστεύει ότι δεν έχει τίποτα άλλο να χάσει συναντά κάποιον που δεν έχει ακόμη αποφασίσει τι αξίζει να κρατήσει.

Ο Τσάρλι αναλαμβάνει να τον συνοδεύσει. Και οι δυο τους ξεκινούν ένα ταξίδι που μοιάζει αρχικά με περιπέτεια, αλλά καταλήγει σε μια βαθιά συνάντηση δύο μοναξιών.

Ο Φρανκ δεν βλέπει τον κόσμο με τα μάτια του. Τον «βλέπει» με τις αισθήσεις του. Αναγνωρίζει ανθρώπους από τη φωνή τους, γυναίκες από το άρωμά τους, χώρους από τους ήχους και τις μυρωδιές τους. Η τύφλωσή του, επομένως, δεν γίνεται απλώς μια σωματική ιδιότητα του χαρακτήρα. Γίνεται ένα μεγάλο παράδοξο της ταινίας: ο άνθρωπος που δεν μπορεί να δει είναι εκείνος που πολλές φορές καταλαβαίνει καλύτερα τι συμβαίνει στους άλλους.

Και τότε έρχεται το περίφημο τανγκό.

Ο Φρανκ χορεύει με την Ντόνα το «Por una Cabeza». Γνωρίζει ότι δεν μπορεί να τη δει, αλλά αυτό δεν τον εμποδίζει να κινηθεί με μια εκπληκτική αυτοπεποίθηση. Η σκηνή είναι ερωτική, κομψή και ταυτόχρονα βαθιά μελαγχολική. Ένας άνθρωπος που έχει χάσει σχεδόν τα πάντα χορεύει σαν να του ανήκει ακόμη ολόκληρος ο κόσμος.

Και τότε ακούγεται η φράση που συμπυκνώνει ολόκληρη την ταινία: "στο τανγκό δεν υπάρχουν λάθη· αν μπερδευτείς, συνεχίζεις να χορεύεις."

Ίσως αυτή να είναι τελικά η πιο σημαντική φιλοσοφία του «Άρωμα Γυναίκας».

Γιατί έτσι είναι και η ζωή.

Δεν υπάρχει χορογραφία που να εκτελείται τέλεια. Οι άνθρωποι σκοντάφτουν, χάνουν τον ρυθμό, κάνουν λάθος βήματα, πληγώνονται, προδίδονται, αποτυγχάνουν. Κάποιοι όμως συνεχίζουν. Και ίσως η διαφορά ανάμεσα σε εκείνον που σώζεται και σε εκείνον που παραδίνεται να βρίσκεται ακριβώς εκεί: στο αν, μετά το λάθος βήμα, θα συνεχίσει να χορεύει.

Ο Al Pacino βρίσκεται εδώ σε μία από τις κορυφαίες ερμηνείες της καριέρας του. Ο Φρανκ Σλέιντ θα μπορούσε εύκολα να γίνει καρικατούρα ενός σκληρού, κυνικού και αυτοκαταστροφικού άνδρα. Ο Pacino όμως του δίνει κάτι πολύ περισσότερο: μια βαθιά ανθρώπινη ευαισθησία που κρύβεται κάτω από την επιθετικότητα.

Ο θυμός του δεν είναι απλώς θυμός. Είναι ο πόνος ενός ανθρώπου που δεν αντέχει να αισθάνεται αδύναμος.

Και η περηφάνια του δεν είναι απλώς εγωισμός. Είναι η τελευταία του άμυνα απέναντι στην ήττα.

Δίπλα του, ο Chris O'Donnell λειτουργεί ως αντίβαρο. Ο Τσάρλι δεν έχει την ένταση του Φρανκ. Έχει όμως κάτι που ο Φρανκ έχει σχεδόν χάσει: την πίστη ότι υπάρχει ακόμη μέλλον. Η σχέση τους γίνεται έτσι μια αμοιβαία διάσωση.

Ο Φρανκ μαθαίνει στον Τσάρλι να μη φοβάται τη ζωή.

Ο Τσάρλι θυμίζει στον Φρανκ γιατί αξίζει να συνεχίσει να ζει.

Και κάπου εκεί η ταινία ξεπερνά τα όρια μιας ιστορίας φιλίας. Γίνεται μια ιστορία για τις δεύτερες ευκαιρίες.

Η μεγάλη κορύφωση έρχεται στο σχολικό πειθαρχικό συμβούλιο. Ο Τσάρλι έχει μπροστά του το ενδεχόμενο να πληρώσει για την επιλογή του να μη συμμετάσχει στην αδικία. Και τότε ο Φρανκ εμφανίζεται μπροστά στους ανθρώπους που ετοιμάζονται να κρίνουν τον νεαρό.

Ο λόγος του δεν είναι απλώς υπεράσπιση του Τσάρλι. Είναι μια κραυγή εναντίον ενός κόσμου που συχνά επιβραβεύει την ευκολία και τιμωρεί την ηθική.

Ο Φρανκ, ένας άνθρωπος που βρίσκεται ο ίδιος στο χείλος της αυτοκαταστροφής, υπερασπίζεται την αξιοπρέπεια ενός άλλου ανθρώπου. Και μέσα από αυτή την πράξη ανακαλύπτει ξανά τη δική του.

Αυτό είναι ίσως το μεγάλο θαύμα της ταινίας.

Ο Φρανκ πηγαίνει στη Νέα Υόρκη πιστεύοντας ότι θα κάνει ένα τελευταίο ταξίδι.

Τελικά, κάνει ένα ταξίδι επιστροφής.

Επιστρέφει στη ζωή.

Το «Άρωμα Γυναίκας» δεν μας λέει ότι η ζωή είναι εύκολη. Δεν μας υπόσχεται ότι οι πληγές εξαφανίζονται. Δεν παρουσιάζει τη λύτρωση ως κάτι απλό. Μας λέει κάτι πολύ πιο δύσκολο και πολύ πιο αληθινό: ότι ακόμη και όταν η ζωή μοιάζει να έχει τελειώσει, μπορεί να υπάρχει ένα τελευταίο βήμα που δεν έχουμε ακόμη χορέψει.

Ίσως γι’ αυτό η ταινία παραμένει τόσο δυνατή τόσα χρόνια μετά.

Γιατί όλοι, κάποια στιγμή, βρίσκονται στη θέση του Φρανκ.

Και όλοι, κάποια στιγμή, χρειάζονται έναν Τσάρλι.

Έναν άνθρωπο που θα σταθεί δίπλα τους όταν οι ίδιοι δεν μπορούν πλέον να σταθούν μόνοι.

Γιατί τελικά η δεύτερη ευκαιρία δεν έρχεται πάντοτε ως θαύμα. Μπορεί να έρθει ως ένας άνθρωπος. Μια συνάντηση. Μια πράξη αξιοπρέπειας. Ένα τανγκό.

Και τότε, ακόμη κι αν έχεις χάσει τον ρυθμό, συνεχίζεις να χορεύεις.