Το Μνημείο της Πρώτης Σκάλας.

Στην καρδιά της Καβάλας, δίπλα στον επιβλητικό Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου, ορθώνεται ένα από τα πιο σημαντικά θρησκευτικά και ιστορικά ορόσημα της Μακεδονίας: το Μνημείο του Αποστόλου Παύλου, ή «η άφιξη του Αποστόλου Παύλου στη Νεάπολη των Φιλίππων», ή το «Μνημείο της Πρώτης Σκάλας». Το σημείο αυτό δεν αποτελεί απλώς ένα θρησκευτικό αξιοθέατο, αλλά τη νοητή πύλη μέσα από την οποία άλλαξε η ιστορία και ο πολιτισμός ολόκληρης της ευρωπαϊκής ηπείρου.

Ήταν το 49 μ.Χ. όταν ο Απόστολος Παύλος, ακολουθώντας το περιβόητο «Μακεδονικό Όραμα» του, που του ζητούσε «Διαβάς εις Μακεδονίαν βοήθησον ημίν» (δηλαδή: "Πέρασε απέναντι στη Μακεδονία και βοήθησέ μας"), απέπλευσε από την Τρωάδα της Μικράς Ασίας, για την Μακεδονία. Το πλοίο του κατέπλευσε στο λιμάνι της αρχαίας Νεάπολης -τη σημερινή Καβάλα. Η αποβίβασή του σε αυτό ακριβώς το σημείο σηματοδότησε την πρώτη φορά που το κήρυγμα του Χριστιανισμού ακούστηκε σε ευρωπαϊκό έδαφος, ανοίγοντας τον δρόμο για τη γέννηση της χριστιανικής Ευρώπης.

Το μνημείο, που κοσμεί την εξωτερική ανατολική πλευρά του ναού του Αγίου Νικολάου, καθηλώνει τον επισκέπτη με την καλλιτεχνική του αρτιότητα. Πρόκειται για ένα μνημειώδες ψηφιδωτό 35 τετραγωνικών μέτρων, φιλοτεχνημένο με χιλιάδες πολύχρωμες ψηφίδες σε χρυσό φόντο. Χωρίζεται σε δύο κεντρικές παραστάσεις. Στα αριστερά, ο Απόστολος Παύλος βλέπει στον ύπνο του τον Μακεδόνα άνδρα να τον καλεί να πάει στην Μακεδονία. Στα δεξιά, απεικονίζεται η στιγμή που το πλοίο φτάνει στη Νεάπολη, με τον Παύλο να πατάει στη στεριά, συνοδευόμενος από τους συνεργάτες του, Σίλα, Τιμόθεο και Λουκά. Ακριβώς μπροστά από το ψηφιδωτό, πάνω στο μαρμάρινο δάπεδο, βρίσκονται τοποθετημένες δύο μεγάλες, ακατέργαστες πέτρες. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, οι πέτρες αυτές μεταφέρθηκαν από το αρχαίο λιμάνι και αποτελούν τα αυθεντικά πετρώματα πάνω στα οποία πάτησε ο Απόστολος των Εθνών κατά την αποβίβασή του.

Το μνημείο είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τον Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου, το ίδιο το κτίριο του οποίου διηγείται τη δική του πολυτάραχη ιστορία. Ο ναός χτίστηκε στα μέσα του 16ου αιώνα ως το κεντρικό οθωμανικό τέμενος της πόλης, αφιερωμένο στον Ιμπραήμ Πασά. Μετά την απελευθέρωση και την ανταλλαγή των πληθυσμών, το τζαμί μετατράπηκε το 1926 σε χριστιανικό ναό, αφιερωμένο στον προστάτη των ναυτικών, Άγιο Νικόλαο. Η αρχιτεκτονική του ναού προδίδει αυτό το πέρασμα των αιώνων. Το σημερινό καμπαναριό έχει ανεγερθεί πάνω στα θεμέλια του παλιού μιναρέ, ενώ τοξωτά παράθυρα και η εσωτερική διαρρύθμιση παντρεύουν αρμονικά την ανατολική και τη δυτική αρχιτεκτονική κληρονομιά.

Σήμερα, το Μνημείο του Αποστόλου Παύλου στην Καβάλα αποτελεί τον πρώτο σταθμό στα «Βήματα του Αποστόλου Παύλου», μια από τις πιο δημοφιλείς θρησκευτικές και πολιτιστικές διαδρομές παγκοσμίως, η οποία συνεχίζει προς τον αρχαιολογικό χώρο των Φιλίππων. Για τους κατοίκους της Καβάλας είναι ένα ζωντανό κομμάτι της ταυτότητάς τους, ενώ για τους χιλιάδες επισκέπτες που καταφθάνουν κάθε χρόνο, είναι ένας τόπος βαθιάς πνευματικότητας, όπου η ιστορία και η πίστη συναντιούνται σε λίγα τετραγωνικά μέτρα μαρμάρου και χρυσής ψηφίδας.