Η Λαϊκή Βούληση.

Στην έκδοση του 19ου τόμου μιας εγκυκλοπαίδειας που κανείς δεν έχει δει ποτέ ολόκληρη, υπάρχει ένα λήμμα με τίτλο «Λαϊκή Βούληση». Το παράξενο είναι ότι το λήμμα δεν συμφωνεί με τον εαυτό του: σε κάθε αντιτύπο της εγκυκλοπαίδειας το συγκεκριμένο λήμμα λέγεται πως γράφτηκε από διαφορετικό συγγραφέα, και όμως η διατύπωση παραμένει σχεδόν ίδια.

Κάποιος σχολιαστής σημειώνει ότι η λαϊκή βούληση είναι το μόνο πολιτικό φαινόμενο που υπάρχει περισσότερο όταν μετριέται λιγότερο, και εξαφανίζεται τη στιγμή που επιχειρείται να εξηγηθεί πλήρως. Άλλος αντιτείνει πως αυτό δεν είναι ιδιότητα της βούλησης, αλλά της πολιτικής γλώσσας.

Σε μια υποσημείωση που έχει χαθεί από τις περισσότερες εκδόσεις, αναφέρεται ότι κάθε ψήφος είναι ταυτόχρονα δήλωση και μετάφραση. Και κάθε μετάφραση, ακόμη κι όταν είναι πιστή, προδίδει το πρωτότυπο όχι από αδυναμία, αλλά από ανάγκη: γιατί αλλιώς δεν θα μπορούσε να συνεχιστεί η ανάγνωση.

Κάπου αλλού, ένας λογικός αλλά ανώνυμος συντάκτης προσθέτει: «Η πλειοψηφία δεν είναι αριθμός· είναι μια στιγμή συμφωνίας ανάμεσα σε ασύμβατες αιωνιότητες». Η φράση αυτή διαγράφεται στις επόμενες εκδόσεις, αλλά παραμένει ως φάντασμα στα περιθώρια.

Η εγκυκλοπαίδεια δεν καταλήγει ποτέ σε ορισμό. Αντίθετα, τελειώνει με μια διαφωνία για το αν μπορεί να υπάρξει τέλος. Κάποιος ισχυρίζεται πως η λαϊκή βούληση είναι κυρίαρχη. Κάποιος άλλος ότι είναι απλώς μια ερμηνεία που απέκτησε εξουσία.

Και στο κενό ανάμεσα στις δύο θέσεις, ο αναγνώστης -αν υπάρχει- μένει με την εντύπωση ότι το πιο σταθερό στοιχείο της δημοκρατίας δεν είναι η απόφαση, αλλά η αδυναμία της να μείνει ίδια αφού ειπωθεί.