Η ανατομία μιας προδοσίας που ακόμη αιμορραγεί.

«Cyprus 1974: Anatomy of an Invasion» – Η ανατομία μιας προδοσίας που ακόμη αιμορραγεί.

Πενήντα και πλέον χρόνια μετά την τραγωδία του 1974, το Κυπριακό παραμένει μια ανοιχτή πληγή. Πρόκειται για ένα ζήτημα εγκλωβισμένο σε βολικά αφηγήματα, εθνικιστικές εξάρσεις και επίσημες κυβερνητικές προπαγάνδες.

Το βιβλίο «Cyprus 1974: Anatomy of an Invasion» έρχεται να ανατρέψει συθέμελα την κρατούσα ιστοριογραφία. Υπογράφεται από τους Βασίλη Φούσκα, καθηγητή Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο του Ανατολικού Λονδίνου και William Mallinson, καθηγητή Πολιτικών Ιδεών και Θεσμών στο Πανεπιστήμιο Guglielmo Marconi, και είναι βασισμένο σε αποχαρακτηρισμένα έγγραφα. Το έργο αποτελεί μια γεωπολιτική «βόμβα μεγατόνων» που αναλύει πώς το νησί θυσιάστηκε στον βωμό του Ψυχρού Πολέμου.

Το Μεγάλο Ψέμα: Δεν ήταν «εμφύλια» διαμάχη.

Η κυρίαρχη άποψη θέλει τη διχοτόμηση της Κύπρου αποτέλεσμα των εθνοτικών και θρησκευτικών συγκρούσεων μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. Οι Φούσκας και Mallinson αποδομούν πλήρως αυτή τη θεωρία.

Η διχοτόμηση δεν γεννήθηκε οργανικά μέσα στο νησί. Αντίθετα, ήταν εγγεγραμμένη στα στρατηγικά σχέδια του ΝΑΤΟ ήδη από τη δεκαετία του 1950. Στόχος της Συμμαχίας ήταν η ικανοποίηση των συμφερόντων της Τουρκίας στην ανατολική πτέρυγα, ακόμη και αν αυτό σήμαινε τον βίαιο ακρωτηριασμό της Κύπρου.

Η Δύναμη των Ντοκουμέντων: Ποιες πηγές χρησιμοποιεί το βιβλίο;

Η τεράστια αξία αυτής της μελέτης κρύβεται στο γεγονός ότι δεν βασίζεται σε θεωρίες συνωμοσίας, αλλά σε σκληρά ιστορικά τεκμήρια και πρωτογενείς πηγές:

Κρατικά Αρχεία του Ηνωμένου Βασιλείου (The National Archives - Kew): Εμπιστευτικά έγγραφα του βρετανικού Υπουργείου Εξωτερικών (Foreign Office) που αποκαλύπτουν τις κινήσεις του Λονδίνου πίσω από την πλάτη της Λευκωσίας.

Αποχαρακτηρισμένα Έγγραφα των ΗΠΑ: Τεκμήρια από το State Department και τη CIA που φωτίζουν το παρασκήνιο των αμερικανικών αποφάσεων.

Ελληνικά Διπλωματικά Αρχεία: Έγγραφα που ρίχνουν φως στις επίσημες και ανεπίσημες επικοινωνίες της Αθήνας με την Ουάσινγκτον κατά τη διάρκεια της κρίσης.

Το «θαμμένο» ντοκουμέντο: Η Έκθεση Γκάλο Πλάζα (1965).

Μια από τις πιο σημαντικές αναφορές του βιβλίου είναι η ιστορική έκθεση του μεσολαβητή του ΟΗΕ Galo Plaza (1965). Ο έμπειρος διπλωμάτης είχε διαπιστώσει τότε ότι Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι μπορούσαν να συνυπάρξουν ειρηνικά. Ο Πλάζα είχε αποκλείσει κατηγορηματικά την ομοσπονδία και τη διχοτόμηση ως «απάνθρωπες λύσεις» που θα οδηγούσαν σε βίαιες μετακινήσεις πληθυσμών. Πρότεινε ένα πλήρως ανεξάρτητο, αποστρατιωτικοποιημένο κράτος, όπου τα δικαιώματα της τουρκικής μειοψηφίας θα προστατεύονταν από διεθνείς οργανισμούς και όχι από «εγγυήτριες δυνάμεις». Το βιβλίο αποδεικνύει ότι η Τουρκία και οι δυτικοί σύμμαχοι «έθαψαν» εσκεμμένα αυτή την έκθεση επειδή χαλούσε τα σχέδια του ΝΑΤΟ.

Χένρι Κίσινγκερ: Ο «Μαέστρος» της Τραγωδίας.

Το βιβλίο φωτίζει με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες τον ρόλο του τότε Υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Χένρι Κίσινγκερ. Τα αρχεία τον δείχνουν ως τον κεντρικό αρχιτέκτονα της κυπριακής τραγωδίας:

Το «πράσινο φως» στον Ιωαννίδη: Ο Κίσινγκερ γνώριζε εκ των προτέρων τα σχέδια της Χούντας για ανατροπή του Μακαρίου. Αντί να τα εμποδίσει, άφησε το πραξικόπημα να συμβεί, καθώς έβλεπε τον Μακάριο ως τον «Κάστρο της Μεσογείου» λόγω της ανεξάρτητης πολιτικής του.

Το «διπλό παιχνίδι» με την Τουρκία: Κατά τον Αττίλα Ι, ο Κίσινγκερ απέρριψε κάθε εισήγηση για δυναμική παρέμβαση του αμερικανικού στόλου που θα σταματούσε τα τουρκικά πλοία, επιτρέποντας στην Άγκυρα να δημιουργήσει τετελεσμένα.

Η ενορχήστρωση του Αττίλα ΙΙ: Ακόμα και μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας στην Ελλάδα, ο Κίσινγκερ αρνήθηκε να πιέσει την Τουρκία. Στόχος του ήταν να ολοκληρώσει η Άγκυρα τη στρατιωτική της επιχείρηση και να καταλάβει το 37% των εδαφών, ώστε να επιβληθεί η μόνιμη ΝΑΤΟϊκή διχοτόμηση. Για τον Κίσινγκερ, η Κύπρος ήταν απλώς ένα «γεωγραφικό οικόπεδο» που έπρεπε να θυσιαστεί για να μείνει η Τουρκία πιστή στη Δύση.

Η στάση των Βρετανών: Το κυνικό «Διπλό Παιχνίδι».

Η Μεγάλη Βρετανία, με Πρωθυπουργό τον Χάρολντ Ουίλσον και Υπουργό Εξωτερικών τον Τζέιμς Κάλαχαν, λειτούργησε ως ο απόλυτος παθητικός θεατής, παραβιάζοντας τον ίδιο της τον ρόλο. Ως «Εγγυήτρια Δύναμη», η Βρετανία είχε νομική υποχρέωση να προστατεύσει την ανεξαρτησία της Κύπρου. Αντίθετα:

Προστασία των Βάσεων: Η μόνη της έννοια ήταν να μην απειληθούν οι κυρίαρχες στρατιωτικές βάσεις της στο νησί (Δεκέλεια, Ακρωτήρι). Από τη στιγμή που έλαβε εγγυήσεις γι' αυτό, άφησε την εισβολή να εξελιχθεί.

Διπλωματική κάλυψη στην Άγκυρα: Στις διαπραγματεύσεις της Γενεύης, το Λονδίνο συμπορεύτηκε απόλυτα με τον Κίσινγκερ, πιέζοντας την ελληνική πλευρά να υποκύψει στις τουρκικές αξιώσεις και δίνοντας στην Άγκυρα τον χρόνο που χρειαζόταν για να προετοιμάσει τον Αττίλα ΙΙ.

Ιωαννίδης και Καραμανλής: Οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος.

Η μεγαλύτερη συνεισφορά του βιβλίου στην ελληνική ιστοριογραφία είναι η θαρραλέα ανάλυση των ευθυνών της Αθήνας, ξεπερνώντας τα πολιτικά ταμπού:

1. Δημήτριος Ιωαννίδης: Ο τυφλός εκτελεστής.

Ο δικτάτορας Ιωαννίδης περιγράφεται ως ο «χρήσιμος ηλίθιος» της CIA. Τα αρχεία τεκμηριώνουν πώς οι αμερικανικές υπηρεσίες τον παγίδευσαν, δίνοντάς του ψευδείς εγγυήσεις ότι η Άγκυρα δεν θα αντιδρούσε στο πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου. Με την προδοτική του ενέργεια, άνοιξε την κερκόπορτα στον κατακτητή.

2. Κωνσταντίνος Καραμανλής: Ο διαχειριστής της ήττας.

Εδώ το βιβλίο ασκεί δριμεία κριτική στην κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας του Κωνσταντίνου Καραμανλή και του Ευάγγελου Αβέρωφ:

Το άλλοθι της Χούντας: Η Μεταπολίτευση χρησιμοποίησε τη Χούντα ως «αποδιοπομπαίο τράγο» για να ξεπλύνει τις δικές της ευθύνες.

Η απώλεια του 37% επί Δημοκρατίας: Το βιβλίο υπενθυμίζει μια σκληρή αλήθεια: η ολοκληρωτική καταστροφή και η κατάληψη του 37% του νησιού έγινε κατά τον «Αττίλα ΙΙ» (14-16 Αυγούστου). Αυτό συνέβη μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας στην Αθήνα, εν μέσω υποτιθέμενης εκεχειρίας και με τη διατήρηση των χουντικών αξιωματικών στην ηγεσία του στρατού.

Το δόγμα της υποταγής: Αντί για μια πολιτική στρατιωτικής αποτροπής, η Αθήνα υποτάχθηκε στις πιέσεις της Ουάσινγκτον, υιοθετώντας το μοιραίο δόγμα του Καραμανλή «Η Κύπρος κείται μακράν».

Η στάση του απλού λαού: Το μεγάλο θύμα της ιστορίας.

Σε αντίθεση με τις πολιτικές και στρατιωτικές ελίτ, ο απλός λαός σε Ελλάδα και Κύπρο αντιμετωπίζεται από τους συγγραφείς ως το απόλυτο, τραγικό θύμα:

Στην Κύπρο: Ο λαός, που στη συντριπτική του πλειοψηφία στήριζε τον Μακάριο και την ανεξαρτησία, βρέθηκε προδομένος. Οι δημοκρατικές δυνάμεις προσπάθησαν να αντισταθούν στο πραξικόπημα με πενιχρά μέσα απέναντι στους πάνοπλους εγχώριους και ελλαδικούς πραξικοπηματίες (ΕΟΚΑ Β'). Το τίμημα ήταν 200.000 πρόσφυγες, ξεριζωμός και εκτελέσεις.

Στην Ελλάδα: Ο απλός λαός χειραγωγήθηκε επί χρόνια από την εθνικιστική και αντικομμουνιστική προπαγάνδα της Χούντας, που παρουσίαζε τον Μακάριο ως «κόκκινο ιερέα» για να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα. Τέλος, ο αυθόρμητος λαϊκός ενθουσιασμός για τον ερχομό της Δημοκρατίας χρησιμοποιήθηκε από την κυβέρνηση Καραμανλή ως επικοινωνιακό προπέτασμα καπνού. Ενώ ο λαός πανηγύριζε στους δρόμους της Αθήνας για την ελευθερία, η ηγεσία αποδεχόταν παθητικά τον «Αττίλα ΙΙ», θυσιάζοντας την Κύπρο για να σταθεροποιήσει τη δική της εξουσία.

Από το 1974 στο Σήμερα: Η μετατροπή του Αιγαίου σε «NATOlands».

Το βιβλίο δεν είναι απλά μια ιστορική αναδρομή· είναι ένας οδηγός για την κατανόηση του σήμερα. Οι συγγραφείς συνδέουν άμεσα το 1974 με την τρέχουσα γεωπολιτική πραγματικότητα:

-Η ατιμωρησία της εισβολής άνοιξε την όρεξη της Άγκυρας για τις σημερινές διεκδικήσεις στο Αιγαίο.

-Τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου μετατρέπονται σταδιακά σε «NATOlands» (ΝΑΤΟϊκά οικόπεδα), εξυπηρετώντας τους δυτικούς σχεδιασμούς κατά της Ρωσίας, εις βάρος της ελληνικής εθνικής κυριαρχίας.

Γιατί πρέπει κανείς να  διαβάσει αυτό το βιβλίο.

Το «Cyprus 1974: Anatomy of an Invasion» είναι ένα απαραίτητο ανάγνωσμα για όποιον θέλει να κατανοήσει τα πραγματικά παρασκήνια της σύγχρονης ιστορίας μας. Γραμμένο χωρίς εθνικιστικές παρωπίδες, αλλά με την αυστηρότητα της κορυφαίας ακαδημαϊκής έρευνας, μας αναγκάζει να κοιτάξουμε στον καθρέφτη και να αναγνωρίσουμε τα λάθη που πληρώνουμε μέχρι σήμερα.