Το "κανάλι" του Ισθμού.

 

Υπάρχουν τόποι που δεν ανήκουν στη γεωγραφία αλλά στη μεταφυσική. Ο Ισθμός είναι ένας από αυτούς. Δεν χωρίζει μόνο δύο στεριές ούτε ενώνει δύο θάλασσες· χωρίζει δύο τρόπους να αντιλαμβάνεται κανείς τον χρόνο.

Πριν ανοιχτεί το κανάλι, η διώρυγα του Ισθμού της Κορίνθου, τα πλοία έκαναν τον μεγάλο κύκλο της Πελοποννήσου. Ύστερα, ο άνθρωπος χάραξε μια ευθεία μέσα στον βράχο, σαν να πίστεψε πως μπορεί να συντομεύσει όχι μόνο το ταξίδι αλλά και τη μοίρα. Κάθε διώρυγα είναι μια άρνηση εναντίον της περιπλάνησης.

Κι όμως, ο χρόνος δεν υπακούει στις ευθείες. Οι θάλασσες που συναντιούνται στον Ισθμό κουβαλούν ακόμη όλους τους παλιούς περίπλους. Μέσα στα νερά του περνούν ταυτόχρονα τα αρχαία πλοία του Δίολκου, τα ατμόπλοια του δέκατου ένατου αιώνα και τα σημερινά σκάφη. Η μνήμη δεν γνωρίζει ημερολόγια· γνωρίζει μόνο περάσματα.

Ίσως γι' αυτό το κανάλι μοιάζει περισσότερο με βιβλίο παρά με τεχνικό έργο. Οι βράχοι είναι οι σελίδες του, το νερό η πρόταση που τις διαβάζει αδιάκοπα και κάθε πλοίο ένας αναγνώστης που πιστεύει πως διασχίζει τη διώρυγα, ενώ στην πραγματικότητα διασχίζεται από αυτήν.

Κάποτε θα σβήσουν οι μηχανές, θα αλλάξουν οι χάρτες και οι γέφυρες θα αποκτήσουν άλλα ονόματα. Το κανάλι όμως θα εξακολουθεί να θέτει την ίδια σιωπηλή ερώτηση σε όποιον σταθεί πάνω από το φαράγγι του: είναι άραγε συντομότερος ο δρόμος που κόβει τη γη στα δύο ή εκείνος που κάνει τον άνθρωπο να καταλάβει πως όλες οι θάλασσες ήταν πάντοτε μία;