Η Οικολογία του Χαμόγελου.

Στη βιβλιοθήκη όπου καταγράφονται οι λεπτές μεταβολές των πραγμάτων, υπάρχει ένα παράρτημα που οι κατάλογοι το σημειώνουν με αμφιβολία. Δεν περιέχει ιστορίες μεγάλων γεγονότων, ούτε χάρτες ηπείρων ή καταλόγους πολέμων. Περιέχει μόνο χαμόγελα -όχι τα πρόσωπα που τα παρήγαγαν, αλλά τις συνθήκες μέσα στις οποίες εμφανίστηκαν και χάθηκαν.

Οι παλαιοί ταξινομητές πίστευαν ότι το χαμόγελο είναι ένα σύμπτωμα. Μια μικρή ρωγμή στην πειθαρχία του προσώπου. Όμως οι νεότεροι σχολιαστές υποστηρίζουν το αντίθετο: ότι είναι ένα οικολογικό φαινόμενο ακριβείας, εξαρτημένο από αόρατες ισορροπίες. Όπως ένα ποτάμι δεν σχηματίζεται μόνο από το νερό αλλά και από την κλίση της γης, έτσι και το χαμόγελο δεν προκύπτει μόνο από το συναίσθημα, αλλά από τη γεωμετρία των σχέσεων.

Σε ένα χαμένο χειρόγραφο -που κάποιοι αποδίδουν σε έναν χαρτογράφο των ασήμαντων πραγμάτων -διαβάζουμε ότι κάθε χαμόγελο απαιτεί ένα συγκεκριμένο οικοσύστημα: μια ελάχιστη αποδοχή, μια παύση απειλής, μια προσωρινή αναστολή της ιεραρχίας. Όταν αυτές οι συνθήκες καταρρέουν, το χαμόγελο δεν εξαφανίζεται· μεταναστεύει.

Υπάρχουν, λέει το ίδιο χειρόγραφο, χαμόγελα που ζουν μόνο σε διαδρόμους αναμονής, άλλα που επιβιώνουν αποκλειστικά σε τυχαίες συναντήσεις, και κάποια που εμφανίζονται μόνο όταν η γλώσσα αποτυγχάνει να πει το ουσιώδες. Αυτά τα τελευταία θεωρούνται τα πιο σπάνια: δεν ανήκουν ούτε στην ευτυχία ούτε στη λύπη, αλλά σε μια ενδιάμεση οικολογία σιωπής.

Οι μύστες μιας άγνωστης σχολής πίστευαν ότι το χαμόγελο είναι το πιο αδύναμο αλλά και το πιο ανθεκτικό ίχνος της συνύπαρξης. Δεν απαιτεί μνήμη για να υπάρξει, μόνο παρόν. Και γι’ αυτό ακριβώς δεν μπορεί να ελεγχθεί πλήρως: ξεφεύγει από τα συστήματα καταγραφής όπως το φως διαφεύγει από τα κουτιά.

Σε κάποιες σελίδες της βιβλιοθήκης αναφέρεται μια παράξενη ιδέα: ότι οι κοινωνίες δεν πρέπει να μετρώνται από τους νόμους ή τις οικονομίες τους, αλλά από την πυκνότητα των αυθόρμητων χαμόγελων που μπορούν να αντέξουν χωρίς να τα μετατρέψουν σε καθήκον. Όπου το χαμόγελο γίνεται υποχρέωση, η οικολογία του καταρρέει.

Και έτσι, το χαμόγελο δεν είναι απλώς έκφραση. Είναι μια μικρή προσωρινή άρνηση της βαρύτητας του κόσμου. Μια συμφωνία ότι, για ένα ανεπαίσθητο διάστημα, η πραγματικότητα δεν θα επιβάλει όλο της το βάρος πάνω στα πρόσωπα.

Στο τέλος του άγνωστου αυτού κεφαλαίου, υπάρχει μια σημείωση χωρίς υπογραφή:

«Το χαμόγελο δεν ανήκει σε εκείνον που το εκφράζει, αλλά στο λεπτό οικοσύστημα που το επιτρέπει.»

Και κάτω από αυτή τη φράση, σαν μεταγενέστερη διόρθωση, μια πιο αβέβαιη πρόταση:

«Όταν το χαμόγελο εξαφανιστεί, δεν θα το έχουμε χάσει. Θα έχουμε απλώς αλλάξει περιβάλλον.»