Θέατρο Σκιών: Η πολιτεία του παραλόγου.

 

Κάθε εποχή έχει το δικό της θέατρο σκιών. Έχει τους πρωταγωνιστές της, τους κομπάρσους της, τους θεατές της και, κυρίως, εκείνους που κρατούν τα νήματα πίσω από το πανί. Η σύγχρονη Ελλάδα μοιάζει πολλές φορές με έναν μεγάλο μπερντέ, όπου οι σκιές εμφανίζονται μεγαλύτερες από τα πρόσωπα και η εικόνα υπερισχύει της πραγματικότητας.

Στον χώρο αυτόν οι ρόλοι αλλάζουν, αλλά η παράσταση συνεχίζεται. Οι κυβερνήσεις έρχονται και φεύγουν, οι υποσχέσεις ανανεώνονται, τα συνθήματα αλλάζουν χρώμα, όμως ο πολίτης συχνά παραμένει στην ίδια θέση: απέναντι από τη σκηνή, να παρακολουθεί μια παράσταση στην οποία η πραγματική του ζωή βρίσκεται έξω από το κάδρο.

Το παράδοξο της εποχής μας είναι πως πολλές φορές η πολιτική δεν μοιάζει να υπηρετεί την πραγματικότητα, αλλά την εικόνα της. Οι αριθμοί παρουσιάζονται ως επιτυχίες, οι δυσκολίες ως «αναγκαίες θυσίες», οι αποτυχίες ως «μαθήματα». Η γλώσσα γίνεται ένα πέπλο που κρύβει την ουσία. Οι λέξεις δεν περιγράφουν πλέον τον κόσμο· προσπαθούν να τον ξαναφτιάξουν σύμφωνα με τις ανάγκες της εξουσίας.

Στο θέατρο αυτό ο πολίτης καλείται συχνά να χειροκροτήσει πριν ακόμη δει το έργο. Να αποδεχθεί πριν ενημερωθεί. Να επιλέξει στρατόπεδο πριν ακούσει επιχειρήματα. Η δημόσια συζήτηση μετατρέπεται σε αρένα εντυπώσεων και όχι σε χώρο αναζήτησης αλήθειας.

Και πίσω από τον μπερντέ υπάρχουν πάντα τα αόρατα νήματα: τα οικονομικά συμφέροντα, οι πελατειακές σχέσεις, η διαπλοκή, η δύναμη της επικοινωνίας, η προσπάθεια ελέγχου της πληροφορίας. Όχι ως κάποια μυστηριώδη συνωμοσία που εξηγεί τα πάντα, αλλά ως διαχρονικές παθογένειες που αποδυναμώνουν τους θεσμούς όταν η κοινωνία παύει να απαιτεί λογοδοσία.

Ο Καραγκιόζης του παλιού θεάτρου σκιών ήταν φτωχός, αλλά είχε ένα όπλο: την ειρωνεία. Γελούσε με τους ισχυρούς γιατί γνώριζε πως πίσω από τις μεγάλες στολές και τις πομπώδεις παρουσίες συχνά κρυβόταν η ανθρώπινη αδυναμία. Σήμερα, όμως, υπάρχει ο κίνδυνος να μετατραπεί και η ειρωνεία σε απλή παραίτηση. Το γέλιο να γίνει υποκατάστατο της αντίδρασης και ο σαρκασμός ένας τρόπος να αντέχουμε αυτά που δεν αλλάζουμε.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα μιας δημοκρατίας δεν είναι μόνο οι κακές αποφάσεις των κυβερνώντων. Είναι και η εξοικείωση των πολιτών με το παράλογο. Όταν η αδικία γίνεται καθημερινή είδηση, όταν η διαφθορά αντιμετωπίζεται ως «φυσικό φαινόμενο», όταν η ευθύνη διαλύεται μέσα σε έναν ωκεανό δικαιολογιών, τότε η κοινωνία χάνει σιγά σιγά την ικανότητα να αντιδρά.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται άλλους θεατές σε ένα θέατρο σκιών. Χρειάζεται πολίτες που θα τραβήξουν το πανί, που θα ζητήσουν να δουν τι υπάρχει πίσω από τις σκιές. Γιατί η δημοκρατία δεν είναι μια παράσταση που παρακολουθούμε κάθε τέσσερα χρόνια. Είναι μια καθημερινή πράξη συμμετοχής, ελέγχου και ευθύνης.

Το φως δεν έρχεται όταν αλλάζουν μόνο οι φιγούρες πάνω στον μπερντέ. Έρχεται όταν οι άνθρωποι που βρίσκονται από την άλλη πλευρά αποφασίζουν να ανάψουν το δικό τους φως. Και τότε το θέατρο σκιών παύει να είναι μοίρα και γίνεται απλώς μια παλιά παράσταση που κάποτε πιστέψαμε πως ήταν η πραγματικότητα.