Στην Χώρα της Αυθαιρεσίας.

 

Υπάρχουν χώρες όπου η αυθαιρεσία είναι μια εξαίρεση. Και υπάρχουν χώρες όπου η εξαίρεση έγινε κανόνας.

Εκεί όπου η εξουσία δεν αισθάνεται ότι λογοδοτεί, αλλά ότι εξηγεί. Εκεί όπου οι θεσμοί δεν λειτουργούν πάντα ως φραγμός στην υπερβολή της δύναμης, αλλά συχνά ως μηχανισμός διαχείρισης της κρίσης. Εκεί όπου η αλήθεια δεν χάνεται επειδή δεν υπάρχει, αλλά επειδή θάβεται κάτω από την πολυφωνία των δικαιολογιών.

Ζούμε σε μια χώρα όπου η λέξη «σκάνδαλο» κινδυνεύει να χάσει το νόημά της. Όχι επειδή τα σκάνδαλα λιγοστεύουν, αλλά επειδή πληθαίνουν τόσο, ώστε η κοινωνία να συνηθίζει την αποκάλυψη και να ξεχνά την απαίτηση για ευθύνη. Η υπόθεση Novartis, για παράδειγμα, άφησε πίσω της μια βαριά σκιά πολιτικής και θεσμικής σύγκρουσης, με δημόσιες παραδοχές και καταγγελίες που τροφοδότησαν τη δυσπιστία. Δεν είναι τυχαίο ότι ο ίδιος ο Άδωνις Γεωργιάδης παραδέχτηκε προσφάτως ότι παρενέβη στον Φρουζή της Novartis,  για να ...βοηθήσει μια "φίλη" του, γεγονός που για πολλούς ενίσχυσε ακόμη περισσότερο το αίσθημα ότι η σχέση πολιτικής και ισχύος παραμένει ελαφρώς θολή και σίγουρα ανεξέλεγκτη.

Η υπόθεση των υποκλοπών δεν ήταν απλώς μια πολιτική αντιπαράθεση. Άγγιξε τον πυρήνα της δημοκρατίας: το δικαίωμα του πολίτη, του δημοσιογράφου, του πολιτικού αντιπάλου να αισθάνεται ότι η ιδιωτική του ζωή προστατεύεται από την αυθαιρεσία της εξουσίας. Όταν η παρακολούθηση γίνεται σκιά πάνω από τη δημόσια ζωή, τότε το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος άκουσε ποιον, αλλά ποιος ελέγχει εκείνον που έχει τη δύναμη να ακούει.

Η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ ανέδειξε μια άλλη μορφή παθογένειας: το πελατειακό κράτος, όπου οι δημόσιοι πόροι δεν αντιμετωπίζονται ως περιουσία της κοινωνίας, αλλά ως εργαλείο επιρροής και εξυπηρετήσεων. Όταν η αδικία γίνεται σύστημα, ο έντιμος πολίτης δεν αισθάνεται απλώς αδικημένος· αισθάνεται ανόητος επειδή προσπάθησε να λειτουργήσει νόμιμα.

Η αυθαιρεσία όμως δεν κατοικεί μόνο στα μεγάλα σκάνδαλα. Κατοικεί στην καθημερινότητα. Στο αυθαίρετο κτίσμα που τελικά νομιμοποιείται. Στο περιβάλλον που θυσιάζεται στο όνομα μιας αμφίβολης ανάπτυξης. Στον πολίτη που πρέπει να γνωρίζει «τον κατάλληλο άνθρωπο» για να βρει το δίκιο του.

Η πιο επικίνδυνη μορφή αυθαιρεσίας δεν είναι αυτή που επιβάλλεται με τη βία. Είναι αυτή που γίνεται συνήθεια. Είναι η στιγμή που ο άνθρωπος σηκώνει τους ώμους και λέει: «έτσι γίνονται τα πράγματα». Εκεί ξεκινά η παρακμή μιας δημοκρατίας.

Γιατί η δημοκρατία δεν καταρρέει μόνο όταν κλείνουν οι πόρτες των θεσμών. Καταρρέει και όταν οι πολίτες παύουν να χτυπούν αυτές τις πόρτες.

Η Χώρα της Αυθαιρεσίας δεν είναι ένας φανταστικός τόπος. Είναι ένας καθρέφτης. Δείχνει μια κοινωνία όπου ο νόμος συχνά δεν είναι κοινό καταφύγιο, αλλά πεδίο άνισης μάχης. Όπου ο ισχυρός βρίσκει παραθυράκια και ο αδύναμος ψάχνει δικαιοσύνη μέσα σε ατελείωτες αναμονές.

Όμως καμία κοινωνία δεν είναι καταδικασμένη να παραμείνει έτσι. Η αρχή της αλλαγής βρίσκεται σε μια απλή, αλλά δύσκολη απαίτηση: όλοι ίσοι απέναντι στον νόμο. Χωρίς εξαιρέσεις. Χωρίς προστατευμένα πρόσωπα. Χωρίς τη σιωπηλή αποδοχή ότι κάποιοι μπορούν περισσότερα επειδή έχουν περισσότερη δύναμη.

Γιατί στο τέλος η μεγάλη μάχη δεν είναι ανάμεσα σε κόμματα. Είναι ανάμεσα στην έννοια της δημοκρατίας και στην κουλτούρα της αυθαιρεσίας. Και κάθε κοινωνία επιλέγει ποια από τις δύο θέλει να υπηρετεί.