Το Ζωντανό Βουνό.

Το Ζωντανό Βουνό: Η Φιλοσοφική Επανάσταση της Ναν Σέπερντ στη Λογοτεχνία της Φύσης.

Στην ιστορία της ταξιδιωτικής λογοτεχνίας, τα βουνά παρουσιάζονταν σχεδόν πάντα ως «κάστρα» που έπρεπε να πολεμηθούν. Οι ορειβάτες του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα ανταγωνίζονταν για το ποιος θα πατήσει πρώτος την κορυφή, μετατρέποντας τη φύση σε πεδίο ανθρώπινης κυριαρχίας.

Το 1944, μια γυναίκα από τη Σκωτία, η Ναν Σέπερντ (Nan Shepherd) αποφάσισε να γράψει ένα μικρό χειρόγραφο που θα ανέτρεπε ολοκληρωτικά αυτή την εγωκεντρική προσέγγιση. Το βιβλίο της, «Το ζωντανό βουνό» (The Living Mountain), έμεινε κλειδωμένο σε ένα συρτάρι για πάνω από τρεις δεκαετίες προτού εκδοθεί το 1977. Σήμερα, θεωρείται ένα από τα πιο επιδραστικά αριστουργήματα της περιβαλλοντικής γραφής παγκοσμίως.

Μια πρωτοποριακή Ζωή: ποια ήταν η Ναν Σέπερντ.

Γεννημένη το 1893, η Άννα "Ναν" Σέπερντ έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της κοντά στο Αμπερντίν της Σκωτίας. Σπούδασε και δίδαξε Αγγλική Λογοτεχνία, αποτελώντας μια σημαντική μορφή του σκωτσέζικου μοντερνισμού. 

Σε μια εποχή που η ορειβασία θεωρούνταν αυστηρά ανδρική υπόθεση, η Σέπερντ περπατούσε ακούραστα στα σκληρά υψίπεδα των Κέιρνγκορμς (Cairngorms).

Δεν την ενδιέφερε η δόξα της έκδοσης – έγραφε από εσωτερική ανάγκη. Προς τιμήν της τεράστιας λογοτεχνικής και πολιτιστικής της προσφοράς, η προσωπογραφία της κοσμεί σήμερα το χαρτονόμισμα των 5 λιρών της Βασιλικής Τράπεζας της Σκωτίας, συνοδευόμενη από τη δική της εμβληματική φράση: «Είναι σπουδαίο πράγμα να σου επιτρέπεται να ζήσεις».

Η Φιλοσοφία του Βιβλίου: περπατώντας «μέσα» στο Βουνό.

Η κεντρική ιδέα του «Ζωντανού Βουνού» συμπυκνώνεται σε μια φράση της:

«Δεν ήθελα τόσο να ανέβω στο βουνό, όσο να περπατήσω μέσα σε αυτό.»

Για την Σέπερντ, η εμμονή με την «κορυφή» στερεί από τον άνθρωπο την πραγματική ουσία του τοπίου. Μέσα σε 12 σύντομα κεφάλαια, εξερευνά το βουνό όχι ως στατικό αντικείμενο, αλλά ως έναν ζωντανό, αναπνέοντα οργανισμό. Αναλύει τη γεωλογία, τα φυτά, τα ζώα, αλλά κυρίως τα στοιχεία της φύσης: το νερό, το χιόνι, τον αέρα και το φως.

Η προσέγγισή της βασίζεται στην επιβράδυνση και την αισθητηριακή αφύπνιση. Προτείνει μάλιστα μια διάσημη άσκηση: να σκύψει κανείς και να κοιτάξει το τοπίο ανάμεσα από τα πόδια του, αναποδογυρισμένο. Με αυτόν τον απλό τρόπο, η «συνήθεια» φεύγει από τα μάτια και ο κόσμος αποκαλύπτεται ξανά, ολοκαίνουριος και αυθεντικός.

«Εδώ, ο χρόνος δεν μετριέται με τα ρολόγια, αλλά με την κίνηση των σκιών, το λιώσιμο του χιονιού και την αργή ανάπτυξη των βρύων.»

Η Γέννηση της «Νέας Λογοτεχνίας της Φύσης».

Η Σέπερντ άνοιξε τον δρόμο για αυτό που σήμερα ονομάζουμε "New Nature Writing" – μια λογοτεχνία όπου ο άνθρωπος δεν είναι ο κυρίαρχος, αλλά ένα απλό κομμάτι του οικοσυστήματος. 

Συμπέρασμα.

Το μήνυμα της Ναν Σέπερντ παραμένει πιο επίκαιρο από ποτέ. Σε έναν κόσμο που τρέχει με ιλιγγιώδεις ταχύτητες, το «Ζωντανό Βουνό» μας υπενθυμίζει ότι η μεγαλύτερη περιπέτεια δεν βρίσκεται στο να φτάσουμε κάπου πρώτοι, αλλά στο να μάθουμε να υπάρχουμε ολοκληρωτικά στο «εδώ και τώρα». Γιατί, όπως έγραψε και η ίδια, «το να βγεις έξω στη φύση σημαίνει, τελικά, να μπεις μέσα στον ίδιο σου τον εαυτό».

ΥΓ) Αν η ανάγνωση του «Ζωντανού Βουνού» σας άγγιξε, υπάρχουν τρία σπουδαία βιβλία που κινούνται στο ίδιο πνευματικό μήκος κύματος:

1) «Τα μονοπάτια του κόσμου» (The Old Ways) – Robert Macfarlane.

Ο Μακφάρλαν, ο οποίος θεωρεί τη Σέπερντ τη μεγαλύτερη έμπνευσή του, περπατά σε αρχαία, ξεχασμένα μονοπάτια της Βρετανίας και του κόσμου. Το βιβλίο του είναι ένας στοχασμός για το πώς οι διαδρομές που επιλέγουμε να περπατήσουμε διαμορφώνουν την ανθρώπινη ψυχή.

2) «Το γεράκι» (The Peregrine) – J.A. Baker.

Ένα από τα πιο έντονα βιβλία παρατήρησης της φύσης που γράφτηκαν ποτέ. Ο Μπέικερ παρακολουθεί για μήνες ένα γεράκι στην αγγλική ύπαιθρο με τέτοια εμμονή και ποιητικότητα, που σταδιακά νιώθει το δικό του ανθρώπινο μυαλό να «μεταμορφώνεται» σε μυαλό αρπακτικού πτηνού.

3) «Walden» – Henry David Thoreau.

Το θεμελιώδες κλασικό έργο του 1854. Ο Θορώ απομονώθηκε σε μια ξύλινη καλύβα δίπλα σε μια λίμνη για δύο χρόνια, αποδεικνύοντας ότι η επιστροφή στην απλότητα της φύσης είναι η μόνη γιατρειά ενάντια στον θόρυβο και τον καταναλωτισμό του σύγχρονου πολιτισμού.