«Σαίξπηρ: Η επινόηση του ανθρώπινου.»

Πόσο συχνά συναντάμε ένα βιβλίο που δεν αναλύει απλώς τη λογοτεχνία, αλλά ισχυρίζεται ότι επαναπροσδιόρισε την ίδια την ανθρώπινη φύση;

Το μνημειώδες έργο του κορυφαίου Αμερικανού κριτικού Χάρολντ Μπλουμ (Harold Bloom), «Σαίξπηρ: Η επινόηση του ανθρώπινου», που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Gutenberg, δεν είναι μια απλή φιλολογική μελέτη. Είναι μια παθιασμένη, προκλητική και βαθιά απολαυστική βουτιά στο σύμπαν του μεγαλύτερου δραματουργού όλων των εποχών.

Η ριζοσπαστική θέση: Πώς ο Σαίξπηρ μας έπλασε.

Η κεντρική ιδέα του Μπλουμ είναι σοκαριστικά απλή αλλά και μεγαλειώδης: Ο Ουίλιαμ Σαίξπηρ επινόησε την ανθρώπινη προσωπικότητα όπως τη γνωρίζουμε σήμερα. Πριν από τον Σαίξπηρ, οι χαρακτήρες στη λογοτεχνία (ακόμα και στην αρχαία ελληνική τραγωδία) ήταν στατικοί. Ο Οιδίποδας ή ο Αχιλλέας κινούνταν βάσει της μοίρας, των θεών ή των παθών τους, χωρίς πραγματική εσωτερική εξέλιξη. Ο Σαίξπηρ, όμως, εισάγει κάτι επαναστατικό: την αυτοακρόαση. Οι ήρωές του (με κορυφαίους τον Άμλετ και τον Φάλσταφ) ακούν τον εαυτό τους να μιλάει, στοχάζονται, αλλάζουν γνώμη και αποκτούν ψυχολογικό βάθος. Με απλά λόγια, ο Μπλουμ υποστηρίζει ότι δεν διαμορφώνουμε εμείς την άποψή μας για τον Σαίξπηρ, αλλά ο Σαίξπηρ διαμόρφωσε τον τρόπο που σκεφτόμαστε, αγαπάμε, ζηλεύουμε και κατανοούμε τον εαυτό μας.

Μια ξενάγηση σε 38 έργα και 1.000 σελίδες.

Το βιβλίο ξεπερνά τις 990 σελίδες, αλλά μην αφήσετε τον όγκο του να σας τρομάξει. Είναι δομημένο με απόλυτη λειτουργικότητα. Μετά από μια εισαγωγή που θέτει τις βάσεις της θεωρίας του, ο Μπλουμ αφιερώνει ένα ξεχωριστό κεφάλαιο για καθένα από τα 38 θεατρικά έργα του Σαίξπηρ, από τα πρώιμα νεανικά έργα μέχρι τα μεγάλα αριστουργήματα και τα τελευταία του ρομάντζα.

Ο Μπλουμ γράφει ως «πιστός» της αισθητικής αξίας. Απορρίπτει τις σύγχρονες πολιτικές, κοινωνιολογικές ή ιδεολογικές αναγνώσεις (αυτό που ο ίδιος αποκαλούσε υποτιμητικά «Σχολή της Μνησικακίας») και επικεντρώνεται αποκλειστικά στο κείμενο, στη γλώσσα και στην ψυχολογία των ηρώων. Η αγάπη του για τον Φάλσταφ (ως σύμβολο της ελευθερίας και της ζωής) και τον Άμλετ (ως το απόλυτο όριο της ανθρώπινης διάνοιας) είναι μεταδοτική.

Η ελληνική έκδοση: Ένας πραγματικός άθλος.

Δεν γίνεται να μιλήσουμε για αυτό το βιβλίο χωρίς να αποδώσουμε τα εύσημα στις "Εκδόσεις Gutenberg". Η μεταφορά ενός τόσο πυκνού και απαιτητικού έργου στα ελληνικά αποτελεί μεταφραστικό και εκδοτικό άθλο. Η μετάφραση των Άρη Μπερλή, Θέμελη Γλυνάτση και Ήρκου Ρ. Αποστολίδη είναι υποδειγματική, ενώ η λεπτομερής επιμέλεια και τα σχόλια του Ήρκου Αποστολίδη προσφέρουν στον Έλληνα αναγνώστη τα απαραίτητα εργαλεία για να μην χαθεί στο βάθος των νοημάτων. 

Το «Σαίξπηρ: Η επινόηση του ανθρώπινου» δεν είναι ένα βιβλίο που θα διαβάσετε μονορούφι στην παραλία. Είναι ένα βιβλίο-σύντροφος. Είναι ο ιδανικός οδηγός για να τον έχετε δίπλα σας κάθε φορά που διαβάζετε ένα έργο του Σαίξπηρ ή πριν πάτε να δείτε μια θεατρική παράσταση. Ακόμα κι αν διαφωνήσετε με τον απόλυτο, σχεδόν «ειδωλολατρικό» τρόπο που ο Μπλουμ αντιμετωπίζει τον Σαίξπηρ, είναι αδύνατον να μην παρασυρθείτε από το πάθος, την οξυδέρκεια και τη μοναδική του γραφή.