Όπερα: Εκεί όπου η ζωή αρνείται να μιλήσει και επιλέγει να τραγουδήσει.

 

Ίσως η όπερα να είναι η πιο παράδοξη επινόηση του ανθρώπου. Στην πραγματική ζωή, όταν ο πόνος γίνεται αφόρητος, σωπαίνουμε. Στην όπερα συμβαίνει το αντίθετο: όσο μεγαλύτερη είναι η απόγνωση, τόσο πιο ψηλά ανεβαίνει η φωνή. Εκεί όπου η καθημερινότητα θα αρκούνταν σε έναν ψίθυρο, η όπερα απαντά με μια άρια που γεμίζει ολόκληρο το θέατρο.

Δεν γεννήθηκε απλώς ως μουσικό είδος· γεννήθηκε από την επιθυμία να ενωθούν όλες οι τέχνες σε μία. Η ποίηση, η μουσική, η ζωγραφική των σκηνικών, η αρχιτεκτονική του θεάτρου, ο χορός, ακόμη και η σιωπή ανάμεσα στις νότες, συνεργάζονται για να αφηγηθούν αυτό που καμία τέχνη μόνη της δεν μπορεί να χωρέσει: την ανθρώπινη μοίρα.

Στην όπερα οι βασιλιάδες πεθαίνουν όπως οι ζητιάνοι, οι ερωτευμένοι καταστρέφονται από την ίδια τους την επιθυμία, οι ήρωες λυγίζουν από τα ίδια πάθη που λυγίζει και ο τελευταίος ανώνυμος άνθρωπος. Τα κοστούμια αλλάζουν εποχές, οι γλώσσες αλλάζουν, οι συνθέτες διαδέχονται ο ένας τον άλλον, όμως ο πυρήνας παραμένει ο ίδιος: ο άνθρωπος παλεύει πάντοτε με τον χρόνο, τον έρωτα και τον θάνατο.

Ίσως γι' αυτό η όπερα δεν φοβήθηκε ποτέ την υπερβολή. Οι σύγχρονοι καιροί αγαπούν τη λιτότητα· η όπερα αγαπά την πληρότητα. Δεν της αρκεί ένα βιολί· ζητά μια ολόκληρη ορχήστρα. Δεν της αρκεί μια φράση· τη μετατρέπει σε μουσική που διαρκεί λεπτά ολόκληρα. Δεν της αρκεί ένας θάνατος· τον μεταμορφώνει σε μια τελευταία άρια, σαν να θέλει να καθυστερήσει το αναπόφευκτο.

Κι όμως, πίσω από αυτή τη μεγαλοπρέπεια κρύβεται μια βαθιά αλήθεια. Η όπερα γνωρίζει ότι η ζωή είναι σύντομη. Ίσως γι' αυτό επιμένει να την κάνει μεγαλύτερη από όσο είναι. Χαρίζει διάρκεια σε μια στιγμή, αιωνιότητα σε ένα βλέμμα, μουσική σε έναν λυγμό.

Όταν πέσει η αυλαία και η τελευταία νότα σβήσει μέσα στην αίθουσα, το κοινό σηκώνεται όρθιο και χειροκροτεί. Όχι επειδή οι τραγουδιστές νίκησαν τον θάνατο, αλλά επειδή, για λίγες ώρες, κατάφεραν να τον κάνουν να περιμένει έξω από το θέατρο. Κι αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο θαύμα της όπερας: δεν υπόσχεται αθανασία· προσφέρει την ψευδαίσθηση ότι η ομορφιά μπορεί, έστω για όσο διαρκεί μία άρια, να καθυστερήσει το τέλος.