Το κουλούρι και η θεωρία της Σχετικότητας.

Πριν ακόμη ο άνθρωπος αναρωτηθεί για τη σχετικότητα του χρόνου και του χώρου, κρατούσε στα χέρια του ένα κουλούρι. Και ίσως, χωρίς να το γνωρίζει, κρατούσε και μια μικρή φιλοσοφική παραβολή.

Η τρύπα του κουλουριού είναι ένα παράδοξο. Δεν είναι ύλη· είναι απουσία ύλης. Κι όμως, χωρίς αυτήν το κουλούρι παύει να είναι κουλούρι. Η ταυτότητα του αντικειμένου ορίζεται όχι μόνο από ό,τι υπάρχει, αλλά και από εκείνο που λείπει. Έτσι, η τρύπα αποκτά μια παράξενη υπόσταση: υπάρχει επειδή την περιβάλλει κάτι άλλο.

Εδώ η σχετικότητα αποκτά μια καθημερινή μορφή. Η τρύπα δεν έχει ανεξάρτητη ύπαρξη. Αν εξαφανιστεί το κουλούρι, εξαφανίζεται και η τρύπα. Αν μεγαλώσει η ζύμη, μικραίνει η απουσία· αν αφαιρεθεί περισσότερη ζύμη, η απουσία μεγαλώνει. Η μία καθορίζει την άλλη. Δεν υπάρχουν απόλυτα μεγέθη· υπάρχουν μόνο σχέσεις.

Κάπως έτσι μας δίδαξε και η θεωρία της σχετικότητας: ούτε ο χώρος ούτε ο χρόνος έχουν νόημα απομονωμένοι. Υπάρχουν μέσα από τις σχέσεις τους με την ύλη, την ενέργεια και τον παρατηρητή. Όπως η τρύπα δεν είναι ένα αντικείμενο που επιπλέει μέσα στο κουλούρι, έτσι και ο χώρος δεν είναι ένα άδειο δοχείο ανεξάρτητο από το σύμπαν. Η παρουσία και η απουσία, το γεμάτο και το κενό, συνυπάρχουν σε μια αδιάσπαστη ενότητα.

Ίσως, λοιπόν, η τρύπα του κουλουριού να είναι η πιο ταπεινή υπενθύμιση ότι πολλές φορές αυτό που θεωρούμε «τίποτα» είναι εκείνο που δίνει μορφή στα πάντα. Και η σχετικότητα δεν κατοικεί μόνο στα άστρα και στις εξισώσεις· κρύβεται και στο πρωινό μας τραπέζι, μέσα σε μια τρύπα που υπάρχει μόνο επειδή υπάρχει ένα κουλούρι γύρω της.