Ο Φύλακας στη Σίκαλη.

«Ο Φύλακας στη Σίκαλη»: Το βιβλίο που αρνείται να μεγαλώσει.

Υπάρχουν στιγμές στη ζωή κάθε ανθρώπου που ο κόσμος των ενηλίκων φαντάζει σαν μια καλοστημένη θεατρική παράσταση, γεμάτη συμβιβασμούς και υποκρισία. Αυτή ακριβώς την καθολική αίσθηση αποξένωσης αποτύπωσε με μοναδικό τρόπο ο Τζ. Ντ. Σάλιντζερ στο αριστούργημά του, «Ο Φύλακας στη Σίκαλη» (The Catcher in the Rye, 1951). Αν και το βιβλίο γράφτηκε στα μέσα του προηγούμενου αιώνα, η φωνή του νεαρού πρωταγωνιστή παραμένει τρομακτικά επίκαιρη και συνεχίζει να συγκινεί τις νέες γενιές.

Η πλοκή: Μια περιπλάνηση στη μοναξιά της Νέας Υόρκης.

Η ιστορία ξεκινά με μια αποβολή. Ο 16χρονος Χόλντεν Κόλφιλντ διώχνεται από ένα ακόμα ακριβό ιδιωτικό σχολείο. Αντί όμως να επιστρέψει στο σπίτι του και να αντιμετωπίσει την οικογένειά του, αποφασίζει να «χαθεί» για λίγες ημέρες στη χριστουγεννιάτικη Νέα Υόρκη, αναβάλλοντας την αναπόφευκτη αποκάλυψη.

Μέσα από μια σειρά τυχαίων συναντήσεων με ταξιτζήδες, παλιούς συμμαθητές, μια ιερόδουλη και έναν πρώην καθηγητή, ο Χόλντεν προσπαθεί απεγνωσμένα να βρει μια ουσιαστική ανθρώπινη επαφή. Ωστόσο, κάθε του προσπάθεια καταλήγει στην απογοήτευση, καθώς εισπράττει μόνο τη «δηθενιά» και την επιφάνεια των ανθρώπων γύρω του.

Ο Φύλακας και ο Γκρεμός: Ο απόλυτος συμβολισμός.

Ο τίτλος του βιβλίου κρύβει όλη την ουσία του έργου και προέρχεται από μια παρανόηση ενός ποιήματος του Ρόμπερτ Μπερνς. Ο Ρόμπερτ Μπερνς (Robert Burns, 1759–1796), ο εθνικός ποιητής της Σκωτίας, έγραψε το ποίημα του «Ερχόμενος μέσα από τη σίκαλη» βασισμένος σε ένα από τα πιο διάσημα παραδοσιακά σκωτσέζικα τραγούδια, το οποίο συλλέχθηκε και τροποποιήθηκε από τον ίδιο το 1796, για τη συλλογή "The Scots Musical Museum". Το ποίημα κινείται ανάμεσα στο ανάλαφρο φλερτ και το ερωτικό υπονοούμενο, περιγράφοντας τις κρυφές συναντήσεις των νέων μέσα στα ψηλά φυτά της σίκαλης, μακριά από τα αδιάκριτα βλέμματα της κοινωνίας:

"Ω, η Τζένη είναι μούσκεμα, καημένο πλάσμα, η Τζένη σπάνια είναι στεγνή· έσυρε και λέρωσε το μεσοφόρι της, καθώς ερχόταν μέσα από τη σίκαλη.

Αν κάποιος συναντήσει κάποιον, καθώς έρχεται μέσα από τη σίκαλη, κι αν κάποιος φιλήσει κάποιον, πρέπει γι' αυτό να κλάψει κανείς;

Αν κάποιος συναντήσει κάποιον, καθώς έρχεται μέσα από την κοιλάδα, κι αν κάποιος φιλήσει κάποιον, πρέπει όλος ο κόσμος να το μάθει;

Αν κάποιος συναντήσει κάποιον, καθώς έρχεται μέσα από τα στάχια, κι αν κάποιος φιλήσει κάποιον, είναι δική τους και μόνο υπόθεση."

Ο έφηβος ήρωας του βιβλίου Χόλντεν ακούει λάθος τον στίχο. Αντί για τον πραγματικό στίχο που λέει:

«Αν κάποιος συναντήσει κάποιον που έρχεται μέσα από τη σίκαλη...» (If a body meet a body...), 

Ο Χόλντεν νομίζει ότι οι στίχοι λένε:

«Αν κάποιος πιάσει κάποιον που έρχεται μέσα από τη σίκαλη...» (If a body catch a body...)

Αυτή η παρανόηση γεννά το όνειρο του Χόλντεν: φαντάζεται χιλιάδες μικρά παιδιά να παίζουν σε ένα απέραντο λιβάδι με σίκαλη στην άκρη ενός γκρεμού. Η δική του δουλειά θα είναι να στέκεται εκεί και να τα πιάνει προτού πέσουν στο κενό.

Σε μια από τις πιο συγκινητικές σκηνές, ο Χόλντεν εξομολογείται στη μικρή του αδελφή, τη Φοίβη -το μόνο πρόσωπο που αγαπά πραγματικά- το μοναδικό του όνειρο:

«Φαντάζομαι συνέχεια όλα αυτά τα μικρά παιδιά να παίζουν ένα παιχνίδι σ' αυτό το μεγάλο λιβάδι με τη σίκαλη... Κι εγώ να στέκομαι στην άκρη ενός τρελού γκρεμού. Αυτό που πρέπει να κάνω, είναι να πιάνω όποιον πάει να πέσει στον γκρεμό...»

Ο «γκρεμός» δεν είναι άλλος από την ενηλικίωση. Ο Χόλντεν αρνείται να μεγαλώσει, βλέποντας την παιδική ηλικία ως έναν παράδεισο αθωότητας και τον κόσμο των μεγάλων ως έναν βάλτο συμβιβασμών. Επιθυμεί, επομένως, να γίνει ο προστάτης αυτής της χαμένης αθωότητας.

Γιατί το βιβλίο παραμένει διαχρονικό;

Η αυθεντική γλώσσα: Ο Σάλιντζερ έδωσε στον ήρωά του μια φωνή γεμάτη αργκό, νεύρο και επαναλαμβανόμενες εκφράσεις. Δεν πρόκειται για ένα κομψό, αποστασιοποιημένο λογοτεχνικό κείμενο, αλλά για τον ζωντανό λόγο ενός οργισμένου εφήβου.

Η ανατομή της ψυχικής υγείας: Πίσω από την κυνική συμπεριφορά του Χόλντεν κρύβεται ένα βαθύ τραύμα (ο θάνατος του αδελφού του) και μια σιωπηλή κραυγή βοήθειας απέναντι στην κατάθλιψη και το πένθος.

Η καθολικότητα των μηνυμάτων: Η ανάγκη των νέων να αμφισβητούν το κατεστημένο, να αναζητούν την ταυτότητά τους και να αντιμετωπίζουν τη μοναξιά δεν περιορίζεται σε καμία συγκεκριμένη δεκαετία.

Το σκοτεινό «Cult Status».

Η επίδραση του βιβλίου στην ποπ κουλτούρα υπήρξε τεράστια, αλλά και σκοτεινή. Πέρα από το γεγονός ότι υπήρξε το πιο λογοκριμένο έργο στην Αμερική για δεκαετίες, συνδέθηκε ειρωνικά και με τραγικά γεγονότα, όπως η δολοφονία του Τζον Λένον από τον Μαρκ Ντέιβιντ Τσάπμαν. Όταν ο Τσάπμαν πυροβόλησε και σκότωσε τον Λένον στις 8 Δεκεμβρίου 1980 έξω από το κτίριο Ντακότα στη Νέα Υόρκη, δεν προσπάθησε να διαφύγει. Αντίθετα, παρέμεινε στο σημείο και η αστυνομία τον βρήκε να ξεφυλλίζει ήρεμα ένα αντίτυπο του βιβλίου «Ο Φύλακας στη Σίκαλη». Στην εσωτερική πλευρά του εξώφυλλού του, είχε γράψει: «Αυτή είναι η δήλωσή μου» και υπέγραψε ως «Χόλντεν Κόλφιλντ». Κατά τη διάρκεια της δίκης του, όταν ο δικαστής του έδωσε τον λόγο πριν ανακοινώσει την ποινή του, ο Τσάπμαν σηκώθηκε και αντί για άλλη απολογία, διάβασε δυνατά το απόσπασμα από το βιβλίο, που ο Χόλντεν περιγράφει το όνειρό του να γίνει «Ο Φύλακας στη Σίκαλη».

Συμπέρασμα.

«Ο Φύλακας στη Σίκαλη» δεν είναι απλώς ένα εφηβικό ανάγνωσμα. Είναι ένα καθολικό μάθημα ενσυναίσθησης που υπενθυμίζει πώς είναι να νιώθει κανείς μόνος σε ένα γεμάτο δωμάτιο. Για όσους αναζητούν μια ειλικρινή, συγκινητική και ενίοτε ωμή ανατομή της ανθρώπινης ψυχής, αυτό το βιβλίο αποτελεί μια διαχρονική και απαραίτητη επιλογή.