Σύντομες απαντήσεις σε μεγάλα ερωτήματα.

 

Υπάρχει μια παράδοξη φιλοδοξία που διατρέχει την ιστορία του ανθρώπου: να χωρέσει το άπειρο σε μια πρόταση. Οι θρησκείες το επιχείρησαν με δόγματα, οι φιλόσοφοι με αφορισμούς, οι επιστήμονες με εξισώσεις. Κάθε εποχή ονειρεύτηκε ότι κάπου υπάρχει μια τελική απάντηση, ένα κλειδί που ανοίγει όλες τις πόρτες του λαβυρίνθου.

Ίσως όμως το σύμπαν να μοιάζει περισσότερο με βιβλιοθήκη παρά με μηχανή. Σε μια βιβλιοθήκη δεν υπάρχει μόνο ένα βιβλίο που περιέχει την αλήθεια· υπάρχουν άπειρα βιβλία που αλληλοδιαψεύδονται, αλληλοσυμπληρώνονται ή απλώς αγνοούν το ένα το άλλο. Κάθε απάντηση είναι μια υποσημείωση σε μια παλαιότερη ερώτηση.

Όταν ρωτάμε «Ποιο είναι το νόημα της ζωής;», συχνά φανταζόμαστε ότι υπάρχει μια λέξη κρυμμένη στο τέλος του βιβλίου. Ίσως όμως το νόημα να μην είναι η τελευταία σελίδα αλλά η ίδια η ανάγνωση. Το ερώτημα δεν ζητά μια απάντηση· ζητά έναν αναγνώστη.

Το ίδιο συμβαίνει και με τον χρόνο. Αναζητούμε την αρχή και το τέλος του, σαν να ήταν ένας δρόμος. Αλλά ο χρόνος μπορεί να είναι μια βιβλιοθήκη όπου όλα τα βιβλία υπάρχουν ταυτόχρονα και μόνο η συνείδησή μας τα διαβάζει διαδοχικά. Το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον ίσως να είναι διαφορετικά ονόματα για το ίδιο δωμάτιο.

Οι μεγάλες ερωτήσεις επιβιώνουν επειδή καμία απάντηση δεν κατορθώνει να τις εξαντλήσει. Είναι σαν τους ορίζοντες: κάθε φορά που τους πλησιάζουμε, απομακρύνονται. Η αξία τους δεν βρίσκεται στη λύση αλλά στην κίνηση που προκαλούν.

Γι’ αυτό οι πιο σύντομες απαντήσεις είναι συχνά οι πιο ειλικρινείς. Στο «Γιατί υπάρχουμε;» μπορούμε να απαντήσουμε: «Δεν γνωρίζουμε». Στο «Τι είναι ο χρόνος;»: «Ένα μυστήριο που μετράμε». Στο «Τι είναι η ζωή;»: «Η ύλη που έμαθε να αναρωτιέται».

Και ίσως η μεγαλύτερη από όλες τις απαντήσεις να είναι αυτή: το σύμπαν δεν μας ζήτησε ποτέ να λύσουμε το αίνιγμά του. Μας επέτρεψε μόνο να συμμετέχουμε σε αυτό. Οι ερωτήσεις είναι ο τρόπος με τον οποίο το άπειρο συνομιλεί με τον εαυτό του μέσω των ανθρώπων.