Τα αγκάθια της φραγκοσυκιάς.

Υπάρχουν φυτά που μοιάζουν να έχουν γεννηθεί για να εξηγούν έναν τόπο. Η φραγκοσυκιά είναι ένα από αυτά. Δεν ανήκει πραγματικά στη Μεσόγειο, κι όμως δύσκολα φαντάζεται κανείς τα ξερολιθένια πρανή, τα εγκαταλελειμμένα χωράφια και τα ακρωτήρια της νότιας Ελλάδας χωρίς την παρουσία της. Σαν ένας ξένος που έζησε τόσο πολύ σε μια χώρα ώστε έγινε μέρος του μύθου της.

Το πρώτο πράγμα που παρατηρεί κανείς είναι τα αγκάθια.

Δεν βρίσκονται εκεί από κακία. Η φύση δεν γνωρίζει την κακία. Τα αγκάθια είναι μια γλώσσα επιβίωσης, μια σιωπηλή διαπραγμάτευση ανάμεσα στο φυτό και τον κόσμο. Λένε στα ζώα: «Μπορείς να με πλησιάσεις, αλλά όχι χωρίς κόστος».

Κάποτε σκέφτηκα ότι κάθε φραγκοσυκιά είναι μια πραγματεία πάνω στα όρια. Ο κορμός της δεν είναι κορμός αλλά φύλλα που προσποιούνται ότι είναι κορμός. Οι καρποί της κρύβουν γλυκύτητα κάτω από μια πολιορκία από αγκάθια. Το φυτό μοιάζει να επαναλαμβάνει αδιάκοπα ένα παράδοξο: ό,τι αξίζει να διατηρηθεί, πρέπει να προστατευθεί.

Οι άνθρωποι υπήρξαν πάντοτε μαθητές της φραγκοσυκιάς χωρίς να το γνωρίζουν.

Κι αυτοί περιβάλλουν τον εαυτό τους με αγκάθια. Μερικές φορές είναι η υπερηφάνεια. Άλλοτε η σιωπή. Άλλοτε η γνώση ή η ειρωνεία. Όσο πιο πολύτιμος είναι ο εσωτερικός καρπός, τόσο πιο περίπλοκη γίνεται η άμυνα.

Ωστόσο, ο έμπειρος συλλέκτης γνωρίζει ένα μυστικό. Τα αγκάθια δεν υπάρχουν για να αποκλείσουν τον άνθρωπο. Υπάρχουν για να τον αναγκάσουν να πλησιάσει με προσοχή.

Έτσι και στη ζωή. Η τρυφερότητα απαιτεί λεπτότητα. Η φιλία απαιτεί χρόνο. Η αγάπη απαιτεί υπομονή. Δεν είναι τυχαίο ότι τα πιο γλυκά φρούτα συχνά απαιτούν τα πιο προσεκτικά χέρια.

Στις άνυδρες πλαγιές της Μάνης ή της Μεσσηνίας, η φραγκοσυκιά στέκει σαν φιλόσοφος της ξηρασίας. Εκεί όπου άλλα φυτά παραιτούνται, αυτή αποθηκεύει νερό και περιμένει. Δεν νικά τον χρόνο· τον υπομένει.

Και τα αγκάθια της δεν είναι παρά η εξωτερική μορφή αυτής της σοφίας.

Διότι το μεγάλο μάθημα της φραγκοσυκιάς δεν είναι η άμυνα αλλά η αντοχή. Τα αγκάθια τραβούν το βλέμμα, όμως το θαύμα βρίσκεται αλλού: στην ικανότητα να παράγει γλυκύτητα μέσα σε έναν κόσμο από πέτρα, ήλιο και σκόνη.

Ίσως γι’ αυτό η φραγκοσυκιά έγινε τόσο οικεία στις μεσογειακές ακτές. Όχι επειδή οι άνθρωποι θαύμασαν τα αγκάθια της, αλλά επειδή αναγνώρισαν στον καρπό της κάτι από τη δική τους μοίρα.

Να ζεις σε δύσκολους τόπους, να υψώνεις άμυνες όταν χρειάζεται, και παρ’ όλα αυτά να συνεχίζεις να κρύβεις μέσα σου λίγη γλυκύτητα για όποιον πλησιάσει με σεβασμό.