Δον Ζουάν.

Ο «Δον Ζουάν» του Μολιέρου: Ένα Διαχρονικό Μανιφέστο Ελευθερίας.

Όταν ο Μολιέρος παρουσίασε για πρώτη φορά τον «Δον Ζουάν ή Το πέτρινο συμπόσιο» (Don Juan ou Le Festin de pierre) το 1665, δεν δημιούργησε απλώς μια κωμωδία καταστάσεων. Παρέδωσε στο παγκόσμιο θέατρο ένα από τα πιο αινιγματικά, προκλητικά και φιλοσοφικά βαθιά έργα της Ευρωπαϊκής γραμματείας.

Η Ιδεολογική Ταυτότητα του Ήρωα.

Αντίθετα με τις προγενέστερες λαϊκές παραδόσεις που παρουσίαζαν τον Δον Ζουάν ως έναν κοινό, αδίστακτο γυναικά, ο Μολιέρος αναβαθμίζει τον ήρωά του σε έναν φιλοσοφικό επαναστάτη.

Ορθολογισμός: Ο Δον Ζουάν είναι ένας ελεύθερος στοχαστής (libertin). Δεν πιστεύει στα μεταφυσικά θαύματα, παρά μόνο στην ψυχρή λογική: «Πιστεύω ότι δύο και δύο κάνουν τέσσερα».

Ψυχολογία της Κατάκτησης: Το κίνητρό του δεν είναι η σαρκική απόλαυση, αλλά η διαδικασία της καθυπόταξης. Μόλις το θύμα υποκύψει, το ενδιαφέρον του χάνεται ακαριαία.

Ύβρις: Αψηφά τους νόμους, την οικογένεια, την κοινωνική ηθική και, τελικά, τον ίδιο τον Θεό, αρνούμενος μέχρι την τελευταία στιγμή να μετανοήσει.

Το Δίπολο: Δον Ζουάν και Σγκαναρέλος.

Η δυναμική του έργου στηρίζεται στη διαρκή σύγκρουση του πρωταγωνιστή με τον υπηρέτη του, τον Σγκαναρέλο. Ο Σγκαναρέλος εκπροσωπεί τον μέσο, απλό άνθρωπο της εποχής. Είναι δεισιδαίμων, φοβάται τη θεία δίκη, υπερασπίζεται την παράδοση, αλλά ταυτόχρονα παραμένει δέσμιος και γοητευμένος από την προσωπικότητα του αφέντη του. Οι διάλογοί τους αποτελούν ένα μοναδικό φιλοσοφικό "ντιμπέιτ" ανάμεσα στον κυνικό υλισμό και τη θρησκευτική πίστη.

Η Σάτιρα κατά της Κοινωνικής Υποκρισίας.

Το έργο προκάλεσε τεράστιες αντιδράσεις στην εποχή του και απαγορεύτηκε γρήγορα από τη θρησκευτική λογοκρισία της Γαλλίας. Ο λόγος δεν ήταν η αθεΐα του ήρωα, αλλά η σκληρή κριτική του Μολιέρου στην υποκρισία.

Στην πέμπτη πράξη, ο Δον Ζουάν αποφασίζει να φορέσει το προσωπάκι του «ευσεβούς» για να γλιτώσει τις τιμωρίες. Μέσα από αυτή την τροπή, ο Μολιέρος ξεσκεπάζει τους θρησκευόμενους της εποχής του, δείχνοντας ότι η υποκρισία είναι το πιο ασφαλές καταφύγιο για τους εγκληματίες της υψηλής κοινωνίας.

Το Μεταφυσικό Τέλος.

Η άρνηση του Δον Ζουάν να συμβιβαστεί τον οδηγεί στην καταστροφή. Το άγαλμα του Διοικητή -τον οποίο ο ήρωας είχε σκοτώσει- ζωντανεύει και τον καλεί σε δείπνο. Παρά τις προειδοποιήσεις, ο Δον Ζουάν του σφίγγει το χέρι, αρνείται να ζητήσει συγχώρεση και καταπίνεται από τις φλόγες της Κόλασης. Πρόκειται για ένα φινάλε που ικανοποιούσε μεν τα προσχήματα της εποχής, αλλά άφηνε τον θεατή με το δέος ενός απόλυτα ελεύθερου ανθρώπου.

Ο "Δον Ζουάν" του Μολιέρου έζησε σαν άνθρωπος που αρνήθηκε να φοβηθεί τη ζωή. Κυνήγησε τον έρωτα, τη συγκίνηση, το άγνωστο, σαν να ήξερε πως ο κόσμος είναι πολύ μικρός για μια μόνο καρδιά και μια μόνο αλήθεια. Ίσως γι’ αυτό παραμένει ζωντανός στους αιώνες: "όχι επειδή υπήρξε ηθικός, αλλά επειδή υπήρξε αθεράπευτα ανθρώπινος." Με όλα του τα λάθη, τις υπερβολές και την αλαζονεία του, μας θυμίζει πως η ζωή χωρίς πάθος είναι μια μορφή σιωπηλού θανάτου. Και τελικά, πίσω από τον θρύλο του γοητευτή, μένει η αιώνια δίψα του ανθρώπου να αγαπήσει τον κόσμο ολόκληρο, έστω κι αν δεν μπορεί ποτέ να τον κρατήσει στα χέρια του.