Κλέφτης ποδηλάτων.

Ο «Κλέφτης ποδηλάτων» (Ladri di biciclette) του Βιτόριο ντε Σίκα (1948) δεν είναι απλώς μια ταινία. Είναι η κορωνίδα του ιταλικού νεορεαλισμού και ένα από τα διαχρονικά αριστουργήματα της έβδομης τέχνης. Με αφορμή μια απλή, καθημερινή ιστορία, ο σκηνοθέτης καταφέρνει να δημιουργήσει ένα βαθύ κοινωνικό και υπαρξιακό δοκίμιο.

Η Δύναμη της Απλότητας.

Η πλοκή, βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο του Λουίτζι Μπαρτολίνι, ξεγυμνώνει τη μεταπολεμική Ιταλία. 

Το αντικείμενο-κλειδί: Για τον άνεργο οικογενειάρχη Αντόνιο Ρίτσι, ένα ποδήλατο δεν είναι μέσο αναψυχής, αλλά το εισιτήριο για την επιβίωση της οικογένειάς του. Στη μεταπολεμική, εξαθλιωμένη Ρώμη, ο Αντόνιο βρίσκει τελικά δουλειά ως αφισοκολλητής. Για να κρατήσει τη θέση, είναι απαραίτητο να έχει δικό του ποδήλατο. Η γυναίκα του αναγκάζεται να δώσει ενέχυρο τα σεντόνια της προίκας της για να πάρει ο Αντόνιο το ποδήλατό του.

Η οδύσσεια: Την πρώτη κιόλας ημέρα της δουλειάς του, το ποδήλατο κλέβεται, την ώρα που ο Αντόνιο είναι ανεβασμένος σε μια σκάλα. Η κλοπή του τον παρασέρνει σε ένα απελπισμένο κυνήγι στους δρόμους της πόλης.Ο Αντόνιο, μαζί με τον μικρό του γιο Μπρούνο, ξεκινά μια απελπισμένη, εναγώνια περιπλάνηση στους δρόμους της Ρώμης για να εντοπίσει τον κλέφτη και να σώσει το μέλλον της οικογένειάς του. 

Ο καθρέφτης: Δίπλα του, ο μικρός του γιος Μπρούνο λειτουργεί ως η «συνείδηση» και ο βουβός κριτής των πράξεών του. 

Η απόγνωση: Μετά από ώρες άκαρπης αναζήτησης στους δρόμους της Ρώμης, ο Αντόνιο συνειδητοποιεί ότι δεν πρόκειται να βρει ποτέ το κλεμμένο ποδήλατό του. Η απελπισία του φτάνει στο κατακόρυφο, καθώς ξέρει ότι χωρίς αυτό θα χάσει τη δουλειά του και η οικογένειά του θα πεινάσει.

Η μετατροπή σε θύτη: Καθώς κάθεται έξω από ένα γεμάτο ποδοσφαιρικό στάδιο, βλέπει ένα αφύλακτο ποδήλατο. Μέσα στην τρέλα της στιγμής, ο Αντόνιο -το θύμα της κλοπής- αποφασίζει να γίνει ο ίδιος κλέφτης. Στέλνει τον γιο του, τον Μπρούνο, να πάρει το τραμ για να μην είναι μπροστά, αλλά το παιδί χάνει το δρομολόγιο και βλέπει τον πατέρα του να κλέβει το ποδήλατο.

Η ταπείνωση: Ο Αντόνιο γίνεται αμέσως αντιληπτός. Ένα οργισμένο πλήθος τον καταδιώκει, τον ακινητοποιεί και αρχίζει να τον προπηλακίζει άγρια μέσα στον δρόμο.

Η σωτηρία: Ο μικρός Μπρούνο μπαίνει κλαίγοντας ανάμεσα στο πλήθος, μαζεύει το καπέλο του πατέρα του και του κρατά το χέρι. Ο ιδιοκτήτης του ποδηλάτου, βλέποντας το κλάμα του παιδιού, νιώθει οίκτο και αποφασίζει να μην κάνει μήνυση. Αφήνει τον Αντόνιο ελεύθερο, λέγοντας: «Άφησέ τον, κοίτα πώς είναι το παιδί του.»

Το τέλος: Η ταινία κλείνει με τον Αντόνιο και τον Μπρούνο να περπατούν δίπλα-δίπλα, κλαίγοντας βουβά, καθώς χάνονται μέσα στο ανώνυμο, γκρίζο πλήθος της Ρώμης. Ο Αντόνιο είναι απόλυτα ταπεινωμένος στα μάτια του γιου του, αλλά ο Μπρούνο, σε μια κίνηση απόλυτης αγάπης και συγχώρεσης, του πιάνει ξανά σφιχτά το χέρι.

Η Αισθητική της «Αόρατης» Κάμερας. 

Ο Ντε Σίκα, σε συνεργασία με τον σπουδαίο σεναριογράφο Τσέζαρε Ζαβατίνι, εφάρμοσε πιστά τις αρχές του νεορεαλισμού:

-Ερασιτέχνες Ηθοποιοί: Ο πρωταγωνιστής, Λαμπέρτο Ματζοράνι, ήταν πραγματικός εργάτης σε εργοστάσιο. Η αυθεντικότητα των εκφράσεών του ξεπερνά κάθε ακαδημαϊκή υποκριτική. 

-Φυσικά Σκηνικά: Η κάμερα βγαίνει στα συντρίμμια και τις λαϊκές αγορές της Ρώμης. Δεν υπάρχει κανένα στούντιο ή τεχνητό εφέ. 

-Καθαρό Σινεμά: Όπως σημείωσε ο κορυφαίος Γάλλος κριτικός Αντρέ Μπαζέν, πρόκειται για ένα από τα πρώτα δείγματα «καθαρού κινηματογράφου», όπου η πλοκή μοιάζει να ρέει οργανικά, χωρίς την παρέμβαση του σκηνοθέτη.

Κοινωνική Κριτική και Αντιδράσεις.

Αν και σήμερα αποθεώνεται παγκοσμίως, η ταινία δίχασε την Ιταλία την εποχή που κυκλοφόρησε. 

Η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία αντέδρασε έντονα για τη σκηνή του εκκλησιαστικού συσσιτίου, θεωρώντας ότι παρουσιάζει την πίστη ως μέσο συναλλαγής. Η Αριστερά της εποχής την κατηγόρησε για έλλειψη πολιτικής αισιοδοξίας και «επαναστατικού υπαινιγμού». Η τότε πολιτική και κρατική ηγεσία της Ιταλίας τη θεώρησε «κακή διαφήμιση» για τη χώρα στο εξωτερικό.  Ωστόσο, η διεθνής αναγνώριση ήταν άμεση. Η ταινία τιμήθηκε με Τιμητικό Όσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας το 1950 -χρόνια προτού θεσπιστεί επίσημα η συγκεκριμένη κατηγορία των Όσκαρ.

Το Μήνυμα του Ντε Σίκα μέσα από την κάμερά του.

Το μεγαλείο της ταινίας κρύβεται στο γεγονός ότι δεν κρίνει, αλλά κατανοεί. Ο Αντόνιο δεν αντιμετωπίζει έναν συγκεκριμένο «κακό», αλλά έναν ολόκληρο μηχανισμό κοινωνικής αδιαφορίας και φτώχειας. Στο συγκλονιστικό φινάλε, η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στο θύμα και τον θύτη θολώνει, αφήνοντας τον θεατή με ένα πανανθρώπινο ερώτημα γύρω από την ηθική και την ανάγκη για αξιοπρέπεια. Ο Βιτόριο ντε Σίκα δείχνει ότι η φτώχεια διαβρώνει την ηθική. Ο Αντόνιο δεν ήταν κακός άνθρωπος, αλλά το σύστημα τον ανάγκασε να γίνει αυτό που μισούσε. Στο τέλος, δεν υπάρχει κάθαρση, ούτε δικαίωση· μένει μόνο η ακλόνητη σχέση πατέρα και γιου ως το μοναδικό στήριγμα σε έναν σκληρό κόσμο.