Ο κατά φαντασίαν κερατάς.

Από την ίδρυση του κλασικού θεάτρου μέχρι σήμερα, η ανθρώπινη καχυποψία παραμένει η καλύτερη πρώτη ύλη για την κωμωδία. Στο μονόπρακτο αριστούργημά του «Σγαναρέλος ή ο κατά φαντασίαν κερατάς» (1660), ο Μολιέρος στήνει έναν καθρέφτη απέναντι στις ανασφάλειές μας, αποδεικνύοντας ότι ο μεγαλύτερος εχθρός του ανθρώπου είναι συχνά η ίδια του η φαντασία.

Το έργο «Σγαναρέλος ή ο κατά φαντασίαν κερατάς» (γαλλικός τίτλος: Sganarelle ou le Cocu imaginaire) είναι μια διάσημη μονόπρακτη έμμετρη κωμωδία του Μολιέρου, η οποία παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Παρίσι το 1660 με τεράστια επιτυχία. Κεντρικός ήρωας είναι ο Σγαναρέλος, ένας δειλός, γελοίος και ταυτόχρονα θυμόσοφος σύζυγος. Ο ίδιος ο Μολιέρος ενσάρκωσε τον ρόλο του Σγαναρέλου στην πρεμιέρα και συνέχισε να τον παίζει σε όλη του την καριέρα. Η πλοκή βασίζεται σε μια σειρά από αλυσιδωτές παρεξηγήσεις που οδηγούν τον ήρωα να πιστέψει λανθασμένα ότι η γυναίκα του τον απατά. Η ζήλια και η καχύποψη λειτουργούν σαν «ιός» που μολύνει σταδιακά όλους τους χαρακτήρες.

Η Πλοκή: Ένα μενταγιόν, μια λιποθυμία και μια αλυσίδα παρεξηγήσεων και ψευδαισθήσεων. 

Η ιστορία ξετυλίγεται στο Παρίσι μέσα από ένα καταιγιστικό γαϊτανάκι παρεξηγήσεων. Όλα ξεκινούν όταν η νεαρή Σίλια, απελπισμένη από την πίεση του αυταρχικού πατέρα της να παντρευτεί κάποιον που δεν αγαπά, λιποθυμά στη μέση του δρόμου. Ο Σγαναρέλος, ένας απλός αστός που περνά από το σημείο, σπεύδει να τη βοηθήσει και τη μεταφέρει στο σπίτι της. Κατά τη διάρκεια αυτής της αναταραχής, η Σίλια χάνει ένα μενταγιόν με τη φωτογραφία του πραγματικού αγαπημένου της, του Λέλιου. Η σύζυγος του Σγαναρέλου, έχοντας δει τον άντρα της από το παράθυρο να κρατά μια ξένη γυναίκα, βγαίνει στον δρόμο γεμάτη υποψίες και βρίσκει το μενταγιόν. Καθώς περιεργάζεται με θαυμασμό τον όμορφο νεαρό της εικόνας, ο Σγαναρέλος την αντιλαμβάνεται και βγάζει το δικό του, αυθαίρετο συμπέρασμα: η γυναίκα του έχει εραστή. Το απόλυτο κωμικό χάος ολοκληρώνεται όταν ο Λέλιος επιστρέφει και βλέπει το μενταγιόν του στα χέρια του Σγαναρέλου. Πιστεύοντας ότι η Σίλια τον πρόδωσε και παντρεύτηκε κρυφά αυτόν τον άντρα, μπαίνει και ο ίδιος στον χορό της παράνοιας. Χρειάζεται μια σειρά από εκρηκτικούς καυγάδες και αμοιβαίες κατηγορίες μέχρι οι ήρωες να αρχίσουν επιτέλους να μιλούν ανοιχτά, να συνθέσουν την αλήθεια και να αντιληφθούν ότι όλα ήταν ένα κατασκεύασμα του μυαλού τους.

Οι Χαρακτήρες: Τα Πιόνια της Παρεξήγησης.

Σγαναρέλος: Ο απόλυτος αντι-ήρωας. Είναι ένας άντρας γελοίος, βαθιά ζηλιάρης αλλά ταυτόχρονα παροιμιωδώς δειλός. Οι μεγαλόστομες απειλές του για εκδίκηση καταρρέουν μπροστά στον φόβο του να μονομαχήσει, προσφέροντας άφθονο γέλιο.

Η Σύζυγος του Σγαναρέλου: Το αντίβαρο του συζύγου της. Παρασύρεται με την ίδια ευκολία από το πρώτο οπτικό ερέθισμα, δείχνοντας πόσο εύκολα η ζήλια τυφλώνει και τα δύο φύλα.

Σίλια και Λέλιος: Το νεαρό, ρομαντικό ζευγάρι της εποχής. Παρά την αγνότητα των αισθημάτων τους, πέφτουν και αυτοί θύματα της βιασύνης να βγάλουν συμπεράσματα, δείχνοντας ότι ο «ιός» της καχυποψίας δεν κάνει ηλικιακές διακρίσεις.

Γοργίβιος: Ο αυταρχικός πατέρας της Σίλιας, ο οποίος λειτουργεί ως το κοινωνικό στερεότυπο της εποχής, πιέζοντας για έναν γάμο συμφέροντος και πυροδοτώντας άθελά του την αρχική κρίση.

Το «Κωμικό των Καταστάσεων» στην Υπηρεσία της Σάτιρας.

Ο Μολιέρος παραδίδει ένα σεμινάριο πάνω στο λεγόμενο "comique de situation" (κωμικό των καταστάσεων). Το έργο δεν βασίζεται σε πραγματικές προδοσίες, αλλά στον τρόπο με τον οποίο ένα ασήμαντο αντικείμενο μετατρέπεται σε «αδιάψευστο πειστήριο» στα μάτια εκείνου που θέλει οπωσδήποτε να αμφιβάλλει. Η κριτική του Γάλλου δραματουργού είναι αμείλικτη απέναντι στην έλλειψη λογικής. Σατιρίζει την ανθρώπινη τάση να διογκώνουμε τα γεγονότα, να μην ακούμε τον διπλανό μας και να χτίζουμε ολόκληρα σενάρια καταστροφής βασισμένα σε μισές αλήθειες. Η αντίθεση ανάμεσα στα λόγια και τις πράξεις των ηρώων –ιδιαίτερα του Σγαναρέλου– αναδεικνύει την υποκρισία και τον εγωισμό που κρύβεται πίσω από την πληγωμένη αξιοπρέπεια.

Ένα Διαχρονικό Μάθημα Λογικής.

Το «Σγαναρέλος ή ο κατά φαντασίαν κερατάς» παραμένει ένα εξαιρετικά επίκαιρο έργο, παρά τους αιώνες που έχουν μεσολαβήσει από τη συγγραφή του. Μέσα από το γέλιο, την υπερβολή και τη γρήγορη πλοκή, ο Μολιέρος αφήνει ένα διαχρονικό μήνυμα: τα μεγαλύτερα προβλήματα στη ζωή μας δεν πηγάζουν από τα ίδια τα γεγονότα, αλλά από τις ερμηνείες που δίνει σε αυτά ο ανασφαλής νους μας. Η αλήθεια απαιτεί διάλογο και ψυχραιμία –δύο σωτήριες αρετές που οι ήρωες του έργου θυμούνται μόνο όταν η παρεξήγηση έχει πλέον αγγίξει τα όρια του απόλυτου παραλόγου.