Το μυαλό δεν ακολουθεί πάντα τους δρόμους που του χαράζει η λογική. Έχει τις δικές του διαδρομές, συχνά αθέατες, γεμάτες παρακάμψεις, αδιέξοδα και επιστροφές. Μπορεί να διασχίσει ολόκληρους κόσμους και να σκοντάψει σε μια ανάμνηση. Να αναλύσει το πιο σύνθετο πρόβλημα και να αδυνατεί να λύσει την πιο απλή εσωτερική του σύγκρουση.
Οι δυσκολότεροι δρόμοι δεν είναι απαραίτητα εκείνοι που οδηγούν στην ανακάλυψη του άγνωστου, αλλά εκείνοι που μας αναγκάζουν να αναμετρηθούμε με όσα ήδη γνωρίζουμε και αρνούμαστε να παραδεχτούμε. Με τις βεβαιότητές μας, τις προκαταλήψεις, τους φόβους και, κυρίως, με το Εγώ μας.
Γιατί το μυαλό έχει μια παράξενη ικανότητα: μπορεί να κατασκευάζει αμέτρητες δικαιολογίες για να προστατεύει μια και μόνη αυταπάτη. Να βαφτίζει τη συνήθεια λογική, τον φόβο σύνεση, την εμμονή συνέπεια και την αδυναμία αλλαγής σταθερότητα. Μπορεί να αναζητά διαρκώς την επιβεβαίωση των απόψεών του, αποφεύγοντας συστηματικά οτιδήποτε θα μπορούσε να τις κλονίσει. Έτσι, αντί να διευρύνει τους ορίζοντές του, καταλήγει να περιχαρακώνεται μέσα στις ίδιες του τις βεβαιότητες.
Κάποτε, η μεγαλύτερη διανοητική διαδρομή είναι λίγα μόλις εκατοστά. Η απόσταση από τη γνώση στην κατανόηση. Από τη βεβαιότητα στην αμφιβολία. Από το «έχω δίκιο» στο «ίσως κάνω λάθος».
Υπάρχει, όμως, μια ακόμη δυσκολότερη διαδρομή. Εκείνη που οδηγεί από το Εγώ στο Εμείς.
Το Εγώ είναι ένας κόσμος που περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό του. Με τις δικές του ανάγκες, τις δικές του αλήθειες, τις δικές του διεκδικήσεις. Ένας κόσμος όπου ο άλλος συχνά αντιμετωπίζεται ως ανταγωνιστής, εμπόδιο ή απλώς ως μέσο για την προσωπική μας επιβεβαίωση.
Το Εμείς, αντίθετα, απαιτεί μια διαφορετική αντίληψη του κόσμου. Απαιτεί να μετακινήσεις το κέντρο βάρους, να αναγνωρίσεις ότι δεν είσαι το μέτρο των πάντων και ότι η ελευθερία σου δεν μπορεί να οικοδομείται πάνω στον περιορισμό της ελευθερίας του άλλου. Ότι η προσωπική ευημερία δεν είναι αποκομμένη από τη συλλογική και πως κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να ολοκληρωθεί πραγματικά μέσα σε μια κοινωνία που αφήνει τους υπόλοιπους πίσω.
Αυτή η μετάβαση δεν είναι απλώς μια ηθική επιλογή. Είναι μια δύσκολη κατάκτηση της σκέψης και της συνείδησης. Προϋποθέτει να εγκαταλείψεις την αυτάρεσκη μοναξιά της ατομικότητας χωρίς να χάσεις την προσωπικότητά σου. Να καταλάβεις ότι η συνύπαρξη δεν σημαίνει ομοιομορφία, ότι η διαφωνία δεν είναι εχθρότητα και ότι η συλλογικότητα δεν ακυρώνει το άτομο· του προσφέρει έναν ευρύτερο ορίζοντα.
Ίσως, τελικά, ο δυσκολότερος δρόμος του μυαλού να είναι εκείνος που οδηγεί έξω από τον ίδιο του τον εαυτό. Από την αυτάρκεια στην αλληλεγγύη, από τον ανταγωνισμό στη συνεργασία, από την ατομική διεκδίκηση στη συλλογική συνείδηση. Γιατί η πραγματική εξέλιξη του ανθρώπου δεν μετριέται μόνο με όσα καταφέρνει να κατακτήσει μόνος του, αλλά και με όσα μαθαίνει να δημιουργεί μαζί με τους άλλους.
Και ίσως εκεί να βρίσκεται η μεγαλύτερη πνευματική και κοινωνική υπέρβαση: να αντιληφθούμε ότι δεν είμαστε απομονωμένες μονάδες που απλώς συνυπάρχουν, αλλά άνθρωποι που διαμορφώνουν ο ένας τον κόσμο του άλλου.
Το "Εγώ" μάς κάνει ξεχωριστούς. Το "Εμείς" μάς κάνει ανθρώπους. Και η απόσταση ανάμεσά τους είναι ίσως ο δυσκολότερος δρόμος που καλούμαστε να διανύσουμε.

Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου