Υπάρχει ένας παράξενος μηχανισμός στις σύγχρονες κοινωνίες: όσο περισσότερο εξαθλιώνεται ο άνθρωπος, τόσο περισσότερο καλείται να θεωρεί την εξαθλίωσή του φυσιολογική. Η φτώχεια βαφτίζεται λιτότητα, η ανασφάλεια ευελιξία, η εργασιακή εξουθένωση παραγωγικότητα και η απουσία κοινωνικής προστασίας ατομική ευθύνη.
Κάπως έτσι, η κοινωνική εξαθλίωση παύει να παρουσιάζεται ως πρόβλημα και μετατρέπεται σε αναγκαία οικονομική συνθήκη. Ο φτωχός πρέπει να είναι ευγνώμων που εργάζεται, ο εργαζόμενος ευτυχής που πληρώνεται και ο άνεργος πρόθυμος να αποδεχθεί ότι ίσως δεν προσπάθησε αρκετά. Η κοινωνική ανισότητα αποκτά ηθικό περιτύλιγμα και η εκμετάλλευση παρουσιάζεται ως αναπόφευκτο τίμημα της ανάπτυξης.
Μόνο που πίσω από κάθε τέτοια αφήγηση κρύβεται μια απλή πραγματικότητα: αυτό που για τους πολλούς σημαίνει απώλεια εισοδήματος, εργασιακή ανασφάλεια και υποβάθμιση της ζωής τους, για κάποιους άλλους μπορεί να σημαίνει αύξηση κερδών, συσσώρευση πλούτου και ενίσχυση της οικονομικής τους ισχύος. Η φτώχεια των πολλών και ο πλούτος των λίγων δεν αποτελούν πάντοτε δύο ανεξάρτητες πραγματικότητες. Συχνά συνδέονται μέσα από τους ίδιους μηχανισμούς παραγωγής και διανομής του πλούτου.
Και κάπου εκεί εμφανίζονται οι πρόθυμοι ευλογητές της κοινωνικής εξαθλίωσης. Εκείνοι που εξηγούν στους φτωχούς γιατί πρέπει να υπομένουν, στους εργαζόμενους γιατί πρέπει να θυσιάζονται και στους αποκλεισμένους γιατί οφείλουν να αισθάνονται υπεύθυνοι για τον αποκλεισμό τους. Η εκμετάλλευση αποκτά το λεξιλόγιο της οικονομικής αναγκαιότητας, η ανισότητα παρουσιάζεται ως φυσικός νόμος και η διεκδίκηση μιας αξιοπρεπούς ζωής σχεδόν ως αχαριστία.
Το σύστημα δεν χρειάζεται να μοιράζει τον πλούτο, αρκεί να μοιράζει υποσχέσεις. Δεν χρειάζεται να εξασφαλίζει αξιοπρέπεια, αρκεί να καλλιεργεί την προσδοκία ότι κάποτε θα την αποκτήσουμε. Και όσο οι πολλοί συνηθίζουν να ζουν με λιγότερα, τόσο λιγότερο αμφισβητούν εκείνους που συσσωρεύουν όλο και περισσότερα.
Γιατί η μεγαλύτερη επιτυχία ενός συστήματος εκμετάλλευσης δεν είναι απλώς να παράγει φτώχεια. Είναι να πείθει τους φτωχούς ότι η φτώχεια τους είναι φυσική τάξη πραγμάτων και τους υπόλοιπους ότι η δυστυχία τους αποτελεί αναγκαία θυσία για την πρόοδο. Και τότε η κοινωνική εξαθλίωση δεν είναι απλώς μια παράπλευρη απώλεια της οικονομικής ανάπτυξης. Γίνεται το τίμημα που πληρώνουν οι πολλοί για να μπορούν οι λίγοι να εξαργυρώνουν την ανάπτυξη σε κέρδος.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου