16/11/26

Η Εξέλιξη της Αρχιτεκτονικής.




Η Αρχιτεκτονική της Κατάκτησης: από τις σπηλιές του ανθρώπου στις πολυκατοικίες του Καίσαρα και τους ουρανοξύστες του Ελληνικού.

Η αρχιτεκτονική γεννήθηκε από μια απλή ανάγκη: ο άνθρωπος ήθελε μια στέγη για να προστατευτεί από τη βροχή, το κρύο και τα υπόλοιπα θηρία. Με τον καιρό, όμως, ανακάλυψε ότι μπορούσε να χρησιμοποιήσει τα κτίρια όχι μόνο για να στεγάζει ανθρώπους, αλλά και για να επιδεικνύει πλούτο, να επιβάλλει εξουσία και να διαχωρίζει κοινωνικές τάξεις.

Από τις καλύβες στις επαύλεις, από τους ναούς στα ανάκτορα και από τις εργατικές πολυκατοικίες στους γυάλινους ουρανοξύστες, η ιστορία της αρχιτεκτονικής είναι και μια ιστορία κοινωνικών ανισοτήτων. Άλλοι σχεδίαζαν τα παλάτια και άλλοι έχτιζαν τα θεμέλιά τους. Άλλοι κατοικούσαν στους πύργους και άλλοι κοιτούσαν από κάτω.

Κάπου εδώ έρχεται ο Αστερίξ, στην ιστορία του «Η Κατοικία των Θεών», να μας θυμίσει ότι η κατάκτηση δεν χρειάζεται πάντοτε λεγεώνες. Ο Ιούλιος Καίσαρας συλλαμβάνει μια πολύ πιο εκλεπτυσμένη ιδέα: να περικυκλώσει το ανυπότακτο γαλατικό χωριό με πολυτελή συγκροτήματα κατοικιών, να προσελκύσει τους Γαλάτες στον πολιτισμό της ρωμαϊκής αγοράς και να τους υποτάξει μέσω της κατανάλωσης.

Εκεί όπου απέτυχαν τα ξίφη, αναλαμβάνουν δράση οι εργολάβοι, οι μεσίτες και η αγορά ακινήτων. Το δάσος πρέπει να εξαφανιστεί, η γη να οικοπεδοποιηθεί και η φύση να αποκτήσει εμπορική αξία. Ακόμη και η κοινωνική συνοχή μπορεί να μπει σε διαπραγμάτευση, αρκεί να υπάρχει θέα, πισίνα και διαθέσιμο στεγαστικό δάνειο.

Και αν ο Καίσαρας επέστρεφε σήμερα στην Αττική, ίσως να μην χρειαζόταν να σχεδιάσει καινούργιο στρατήγημα. Θα αρκούσε να τον ξεναγήσουν στο Ελληνικό και να του δείξουν τον εντυπωσιακό ουρανοξύστη του, τον Riviera Tower. Θα αναγνώριζε αμέσως τη λογική των «Των Κατοικιών των Θεών»: την κατασκευή ενός νέου κόσμου πολυτελούς κατοίκησης, όπου το ύψος του κτιρίου γίνεται σύμβολο οικονομικής ισχύος και η θέα στη θάλασσα προνόμιο με συγκεκριμένη χρηματιστηριακή αξία.

Βεβαίως, ένας ουρανοξύστης δεν είναι από μόνος του πρόβλημα. Η σύγχρονη αρχιτεκτονική δικαιούται να πειραματίζεται, να δημιουργεί και να υπερβαίνει τα όρια της κατασκευαστικής τεχνολογίας. Το πραγματικό ερώτημα είναι ποιον υπηρετεί η ανάπτυξη, ποιος αποκτά πρόσβαση στον νέο αστικό χώρο, τι απομένει από το φυσικό περιβάλλον και ποιο είναι το κοινωνικό τίμημα της περίφημης αξιοποίησης.

Γιατί άλλο η δημιουργία μιας σύγχρονης πόλης και άλλο η μετατροπή της γης σε χρηματοοικονομικό προϊόν. Άλλο η αρχιτεκτονική ως δημόσιο αγαθό και άλλο η οικοδομή ως μηχανή παραγωγής υπεραξίας.

Η αρχιτεκτονική, τελικά, δεν είναι αθώα αισθητική υπόθεση. Είναι πολιτισμός, οικονομία, πολιτική και κοινωνική επιλογή. Μπορεί να δημιουργήσει πόλεις για τους ανθρώπους ή να δημιουργήσει ανθρώπους προσαρμοσμένους στις ανάγκες των πόλεων που σχεδιάζουν οι επενδυτές.

Και κάπως έτσι, από τις πρώτες ανθρώπινες κατοικίες φτάσαμε στις κατοικίες των θεών. Μόνο που οι σύγχρονοι θεοί δεν κατοικούν απαραίτητα στον Όλυμπο. Κατοικούν στα ρετιρέ, έχουν θέα στην πόλη, διαθέτουν μετοχές κατασκευαστικών εταιρειών και δεν χρειάζεται καν να κατέβουν στη γη για να την εξουσιάζουν.

Ο Καίσαρας, τελικά, είχε καταλάβει κάτι που οι σύγχρονοι κατακτητές γνωρίζουν καλά: δεν χρειάζεται να γκρεμίσεις ένα χωριό για να το κατακτήσεις. Αρκεί να χτίσεις γύρω του έναν κόσμο στον οποίο οι κάτοικοί του δεν θα μπορούν πλέον να αναγνωρίσουν τον εαυτό τους.


Δεν υπάρχουν σχόλια: