Τι σημαίνει να είσαι άντρας;

Τι σημαίνει να είσαι άντρας; Εκεί όπου τελειώνουν οι βεβαιότητες των φύλων.

Υπάρχουν βιβλία που αφηγούνται ιστορίες και βιβλία που χρησιμοποιούν τις ιστορίες για να θέσουν ερωτήματα στα οποία κανείς δεν βιάζεται να απαντήσει. Η συλλογή διηγημάτων της Nicole Krauss, «Τι σημαίνει να είσαι άντρας», ανήκει αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία.

Η Krauss, γνωστή από την «Ιστορία του έρωτα» και το «Δάσος σκοτεινό», καταθέτει εδώ δέκα ιστορίες γραμμένες σε διάστημα σχεδόν είκοσι ετών. Ιστορίες που διασχίζουν γεωγραφίες, ηλικίες, πολιτισμούς και διαφορετικές εκδοχές της ανθρώπινης εμπειρίας. Από τη Νέα Υόρκη μέχρι το Τελ Αβίβ, από ένα ελβετικό οικοτροφείο μέχρι τις μνήμες του Ολοκαυτώματος, οι ήρωές της κινούνται ανάμεσα σε όσα επιθυμούν και σε όσα δεν μπορούν να κατανοήσουν.

Ο τίτλος, ωστόσο, είναι μια μικρή παγίδα. Δεν πρόκειται για ένα βιβλίο που επιχειρεί να ορίσει τον άντρα, να καταγράψει τα χαρακτηριστικά της αρρενωπότητας ή να δώσει μαθήματα συμπεριφοράς στα δύο φύλα. Αντίθετα, χρησιμοποιεί την ανδρική ταυτότητα ως αφετηρία για να εξερευνήσει την ανθρώπινη συνθήκη.

Τι σημαίνει τελικά να είσαι άντρας; Να διεκδικείς ή να παραχωρείς; Να επιβάλλεσαι ή να υποχωρείς; Να κρύβεις την ευαλωτότητά σου πίσω από μια κοινωνικά αποδεκτή εικόνα δύναμης; Και πόσο από αυτό που αποκαλούμε ανδρισμό είναι πραγματική ταυτότητα και πόσο μια συμπεριφορά που μας δίδαξαν να υιοθετούμε;

Η Krauss δεν μπαίνει στον πειρασμό να χωρίσει τον κόσμο σε άντρες και γυναίκες, θύτες και θύματα, κυρίαρχους και υποταγμένους. Παρατηρεί τις αντιφάσεις τους. Την επιθυμία που συχνά μεταμφιέζεται σε εξουσία, την οικειότητα που φοβάται την έκθεση, την αγάπη που δεν κατορθώνει πάντοτε να επικοινωνήσει. Αναζητά εκείνες τις λεπτές ρωγμές μέσα από τις οποίες αποκαλύπτεται η πραγματική ανθρώπινη φύση.

Και ίσως εδώ βρίσκεται η ουσία του βιβλίου. Οι άνθρωποι δεν δυσκολεύονται τόσο να αγαπήσουν όσο να αποκαλύψουν τον εαυτό τους. Φορούν ρόλους, υπερασπίζονται ταυτότητες, διαπραγματεύονται την επιθυμία τους και συχνά μπερδεύουν την οικειότητα με την κατοχή. Θέλουν να πλησιάσουν τον άλλον, αλλά χωρίς να εγκαταλείψουν την ασφάλεια της απόστασής τους.

Η συγγραφέας προσεγγίζει όλα αυτά με λυρισμό, ψυχολογική ακρίβεια και μια αξιοθαύμαστη οικονομία λόγου. Τα δέκα διηγήματα δεν αποτελούν απλώς δέκα αυτοτελείς αφηγήσεις. Συνθέτουν ένα πολυφωνικό πορτρέτο ανθρώπων που προσπαθούν να καταλάβουν τον εαυτό τους μέσα από τις σχέσεις τους με τους άλλους. Η μικρή φόρμα αποδεικνύεται εξαιρετικά γενναιόδωρη: λίγες σελίδες αρκούν για να χωρέσουν ολόκληρες ζωές.

Ίσως, τελικά, το ερώτημα του τίτλου να χρειάζεται μια διαφορετική ανάγνωση. Δεν είναι μόνο τι σημαίνει να είσαι άντρας, αλλά τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος χωρίς να φυλακίζεσαι στις προσδοκίες που συνοδεύουν το φύλο σου. Γιατί η πραγματική δύναμη δεν βρίσκεται στην επιβολή, ούτε η ευαισθησία αποτελεί προνόμιο του ενός ή του άλλου φύλου. Και η ελευθερία μιας σχέσης αρχίζει εκεί όπου ο άλλος παύει να αντιμετωπίζεται ως αντίπαλος, τρόπαιο ή ιδιοκτησία.

Το «Τι σημαίνει να είσαι άντρας», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις "Μεταίχμιο" σε μετάφραση της Ιωάννας Ηλιάδη, είναι μια συλλογή που αξίζει να διαβαστεί αργά. Όχι επειδή προσφέρει απαντήσεις, αλλά επειδή ξέρει να αφήνει τα ερωτήματα ανοιχτά.

Γιατί ίσως το πιο δύσκολο πράγμα στις ανθρώπινες σχέσεις δεν είναι να καταλάβουμε το άλλο φύλο. Είναι να πάψουμε να προσπαθούμε να το ορίσουμε. Να συναντήσουμε έναν άνθρωπο χωρίς τις προκαταλήψεις, τις προσδοκίες και τις βεβαιότητες που κουβαλάμε μαζί μας. Και τότε, ίσως, να ανακαλύψουμε πως πίσω από τις ταυτότητες, τους ρόλους και τις διαφορές υπάρχει κάτι πολύ πιο κοινό: η ακατανίκητη ανάγκη να αγαπήσουμε και να αγαπηθούμε χωρίς να χρειάζεται να υποδυόμαστε κάποιον άλλον.