Κι όμως, κινείται!

Ο Γαλιλαίος είχε την ατυχία να ζήσει σε μια εποχή που η Εκκλησία γνώριζε τα πάντα, εκτός από εκείνα που γνώριζε ο Γαλιλαίος. Δεν ήταν μικρό πράγμα να ανακαλύψεις ότι η Γη γυρίζει γύρω από τον Ήλιο, όταν οι αρμόδιοι είχαν αποφασίσει πως ο Ήλιος γυρίζει γύρω από τη Γη. Είναι σαν να εξηγείς στον ιδιοκτήτη του ακινήτου ότι το σπίτι του έχει θεμέλια, ενώ εκείνος έχει ήδη εκδώσει συμβόλαια για τον ουρανό.

Η Ιερά Εξέταση δεν αστειευόταν. Μπορούσες να έχεις τηλεσκόπιο, παρατηρήσεις, μαθηματικά και αποδείξεις, αλλά απέναντί σου υπήρχε ένα ισχυρότερο επιχείρημα: η αρμοδιότητα. Κι όταν η αρμοδιότητα δεν καταλαβαίνει την επιστήμη, η επιστήμη καλείται σε απολογία.

Ο Γαλιλαίος αναγκάστηκε να αποκηρύξει τις απόψεις του για να γλυτώσει την πυρά. Η παράδοση θέλει να ψιθυρίζει κατόπιν: «Κι όμως, κινείται!». Δεν ξέρουμε αν το είπε πραγματικά. Ξέρουμε όμως ότι η Γη δεν περίμενε την απόφαση του δικαστηρίου για να συνεχίσει την τροχιά της.

Αυτό είναι το πρόβλημα με την εξουσία: συχνά συγχέει το δικαίωμα να αποφασίζει με την ικανότητα να έχει δίκιο. Ο δικαστής μπορεί να καταδικάσει τον αστρονόμο, ο επίσκοπος να αφορίσει τον πλανήτη, ο υπουργός να απαγορεύσει την πραγματικότητα και ο τηλεοπτικός σχολιαστής να εξηγήσει γιατί όλα αυτά ήταν αναγκαία για τη σωτηρία μας. Ο καθένας ασκεί το επάγγελμά του. Μόνο η Γη εξακολουθεί να κάνει του κεφαλιού της.

Και μη νομίζετε ότι το φαινόμενο ανήκει στον Μεσαίωνα. Ο Μεσαίωνας δεν είναι εποχή· είναι μια διαρκής δυνατότητα του ανθρώπινου εγκεφάλου. Σήμερα δεν χρειάζεται να σε σύρουν στην Ιερά Εξέταση. Αρκεί να σε αποκλείσουν από την τηλεόραση, να σε διαγράψουν από τα κοινωνικά δίκτυα ή να σε χαρακτηρίσουν γραφικό. Η πυρά εκσυγχρονίστηκε. Τώρα λειτουργεί με αλγόριθμο και διαθέτει όρους χρήσης.

Άλλωστε, κάθε εξουσία έχει τον δικό της Γαλιλαίο. Τον επιστήμονα που χαλάει τη βεβαιότητα, τον δημοσιογράφο που χαλάει την εικόνα, τον πολίτη που χαλάει τη δημοσκόπηση. Και κάθε εποχή έχει τους δικούς της ιεροεξεταστές, πρόθυμους να υπερασπιστούν την ακινησία με κάθε διαθέσιμο μέσο.

Το αστείο είναι πως όλοι αυτοί κατοικούν πάνω σε έναν πλανήτη που τρέχει με ιλιγγιώδη ταχύτητα, χωρίς να ζητά την άδειά τους. Ακόμη κι όταν κοιμούνται, ακόμη κι όταν ψηφίζουν, ακόμη κι όταν διατάζουν τους άλλους να σωπάσουν, ταξιδεύουν στο Διάστημα με ένα διαστημόπλοιο που λέγεται Γη.

Κι αν όντως ο Γαλιλαίος είπε πράγματι τη διάσημη φράση, ίσως να μην την είπε από ηρωισμό. Ίσως να την είπε από εκείνο το είδος του χιούμορ που εμφανίζεται όταν συνειδητοποιείς πόσο γελοία μπορεί να γίνει η ανθρώπινη εξουσία μπροστά στην απεραντοσύνη του κόσμου.

Η Ιερά Εξέταση πέρασε στην Ιστορία. Οι ιεροεξεταστές παραμένουν στην υπηρεσία. Και η Γη, αδιάφορη για τα πορίσματά τους, εξακολουθεί να κινείται.