Σώζοντας τα δάση.

Το δάσος δεν χρειάζεται τη φιλανθρωπία μας. Χρειάζεται να πάψουμε να το αντιμετωπίζουμε σαν οικόπεδο μελλοντικής αξιοποίησης.

Κάθε φορά που καίγεται ένα δάσος, περισσεύουν οι δηλώσεις, οι υποσχέσεις, οι τηλεοπτικές εικόνες με τους καπνούς και οι πολιτικές διαβεβαιώσεις ότι το πάθημα θα γίνει μάθημα. Ύστερα σβήνουν οι φωτιές, απομακρύνονται οι κάμερες και το μαύρο τοπίο επιστρέφει στη μοναξιά του. Μέχρι την επόμενη πυρκαγιά.

Σώζοντας τα δάση δεν εννοούμε απλώς να φυτεύουμε μερικά δενδρύλλια για να φωτογραφηθούμε δίπλα τους. Ούτε να μοιράζουμε συγχωροχάρτια στην καταστροφή με την υπόσχεση ότι η φύση θα ξαναβρεί μόνη της τον δρόμο. Χρειάζεται προστασία πριν από τη φωτιά, φύλαξη μετά τη φωτιά και, κυρίως, πολιτική βούληση να μην αντιμετωπίζεται η καμένη γη ως ευκαιρία για άλλες χρήσεις.

Γιατί το δάσος δεν είναι μόνο τα δέντρα του. Είναι το χώμα που συγκρατεί, το νερό που αποθηκεύει, η σκιά που προσφέρει, τα πουλιά που φωλιάζουν, τα έντομα που επικονιάζουν, οι μύκητες που συνδέουν τις ρίζες, οι ζωές που δεν θα συναντήσουμε ποτέ. Είναι ένα ολόκληρο σύστημα σχέσεων, του οποίου ο άνθρωπος αποτελεί μέρος και όχι ιδιοκτήτη.

Κι όμως, επιμένουμε να μετράμε την αξία του με όσα μπορεί να μας αποδώσει. Ξυλεία, οικόπεδα, δρόμοι, τουριστικές εγκαταστάσεις, ενεργειακά έργα. Ακόμη και η πράσινη ανάπτυξη, όταν αγνοεί τα όρια των οικοσυστημάτων, κινδυνεύει να μετατρέψει το φυσικό τοπίο σε μια ακόμη αγορά προς εκμετάλλευση. Δεν αρκεί μια δραστηριότητα να ονομάζεται πράσινη για να είναι και οικολογική.

Η σωτηρία των δασών αρχίζει από την αναγνώριση ότι η φύση δεν είναι αποθήκη πρώτων υλών ούτε αδρανής περιουσία που περιμένει τον επόμενο επενδυτή. Προϋποθέτει ισχυρές δασικές υπηρεσίες, ουσιαστική πρόληψη, επιστημονική διαχείριση, προστασία της άγριας ζωής και αυστηρή αποτροπή της καταπάτησης. Προϋποθέτει, επίσης, να αφήνουμε χώρο στη φυσική αναγέννηση, αντί να παρεμβαίνουμε βιαστικά εκεί όπου το δάσος μπορεί να ανακάμψει μόνο του.

Και πάνω απ’ όλα, απαιτεί να αλλάξουμε την αντίληψή μας για την πρόοδο. Γιατί πρόοδος δεν είναι να φτάνει ένας δρόμος παντού, να φωτίζεται κάθε πλαγιά και να αξιοποιείται κάθε σπιθαμή γης. Μερικές φορές, πρόοδος είναι να αποφασίζουμε πού δεν θα φτάσουμε, τι δεν θα χτίσουμε, ποιο δάσος δεν θα αγγίξουμε.

Ίσως, τελικά, το δυσκολότερο έργο της οικολογίας να μην είναι να σώσουμε τα δάση από τη φωτιά, αλλά να τα σώσουμε από την αντίληψη που γεννά τη φωτιά, την αδιαφορία και την εκμετάλλευση.

Για να σωθούν τα δάση, πρέπει πρώτα να πάψουμε να θεωρούμε ότι ο κόσμος μάς ανήκει. Δεν μας ανήκει. Τον κατοικούμε για λίγο. Κι αν θέλουμε να τον παραδώσουμε ζωντανό σε όσους έρχονται μετά από εμάς, οφείλουμε να μάθουμε κάτι που το δάσος γνωρίζει εδώ και εκατομμύρια χρόνια: πως η ζωή δεν διατηρείται όταν τα πάντα υποτάσσονται σε ένα συμφέρον, αλλά όταν κάθε μορφή ζωής βρίσκει τον χώρο της μέσα στο σύνολο.