Υπάρχουν δύο κόσμοι στην Ιατρική που συχνά δεν συναντιούνται ποτέ από κοντά, παρόλο που υπηρετούν τον ίδιο άνθρωπο. Ο ένας βρίσκεται στο χειρουργείο, κάτω από το φως του χειρουργικού μικροσκοπίου. Ο άλλος βρίσκεται στο εργαστήριο, πίσω από τους φακούς ενός μικροσκοπίου που αποκαλύπτει όσα το γυμνό μάτι δεν μπορεί να δει.
Ο νευροχειρουργός σκύβει πάνω από τον εγκέφαλο ή τον νωτιαίο μυελό. Ανάμεσα σε αγγεία, νευρικές ίνες και ευαίσθητες ανατομικές δομές, αναζητά τον δρόμο προς τη βλάβη, προσπαθώντας να αποκαταστήσει ό,τι είναι δυνατόν χωρίς να τραυματίσει εκείνο που πρέπει να διατηρηθεί. Το χειρουργικό μικροσκόπιο μεγαλώνει το ορατό και προσφέρει ακρίβεια. Δεν καταργεί, όμως, την αβεβαιότητα. Ούτε μετατρέπει τον χειρουργό σε παντογνώστη.
Λίγο πιο πέρα από τον κόσμο του χειρουργείου, ένας άλλος γιατρός κοιτάζει μέσα από έναν διαφορετικό φακό. Ο παθολογοανατόμος εξετάζει κύτταρα και ιστούς, αναζητώντας τη μορφολογία μιας νόσου. Ο μικροβιολόγος διερευνά μικροοργανισμούς. Ο αιματολόγος μελετά τα κύτταρα του αίματος. Ο βιοπαθολόγος συνθέτει εργαστηριακά ευρήματα που μπορούν να αλλάξουν την πορεία μιας θεραπευτικής απόφασης.
Εδώ δεν υπάρχει το χειρουργικό πεδίο, ούτε η αγωνία μιας κίνησης που δεν επιδέχεται εύκολα επιστροφή. Υπάρχουν δείγματα, αντικειμενοφόρες πλάκες, αντιδραστήρια, χρώσεις, μετρήσεις και αποτελέσματα. Υπάρχει, όμως, η ίδια ευθύνη: να διακρίνει κανείς το παθολογικό από το φυσιολογικό, το σημαντικό από το τυχαίο, την ένδειξη από την απόδειξη.
Το εργαστηριακό μικροσκόπιο δεν είναι απλώς ένα όργανο μεγέθυνσης. Είναι ένα παράθυρο σε μια πραγματικότητα που παραμένει αόρατη στην καθημερινή εμπειρία. Κάτω από τους φακούς του, η ασθένεια παύει να είναι μόνο ένα σύνολο συμπτωμάτων και μπορεί να αποκαλύψει τη βαθύτερη βιολογική της ταυτότητα.
Ένας όγκος, για παράδειγμα, μπορεί να αφαιρεθεί χειρουργικά, αλλά η ακριβής ιστολογική και, όπου χρειάζεται, μοριακή του ταυτότητα καθορίζει συχνά τα επόμενα βήματα. Ο χειρουργός αφαιρεί τη βλάβη· ο παθολογοανατόμος εξετάζει τον ιστό και συμβάλλει στον προσδιορισμό της φύσης της. Η θεραπευτική απόφαση γεννιέται από τη συνάντηση αυτών των γνώσεων, όχι από την αυτάρκεια μιας ειδικότητας.
Το ίδιο ισχύει και για τις λοιμώξεις, τις αιματολογικές παθήσεις, τις αυτοάνοσες διαταραχές και αμέτρητες άλλες καταστάσεις. Η διάγνωση δεν είναι ένα μοναχικό κατόρθωμα. Είναι μια αλυσίδα παρατηρήσεων, ερμηνειών και αποφάσεων, στην οποία ένας κρίκος μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικός.
Κι όμως, η κοινωνική εικόνα της Ιατρικής συχνά αδικεί αυτούς τους γιατρούς. Το χειρουργείο έχει τη θεατρικότητά του. Ο χειρουργός βρίσκεται στο κέντρο μιας πράξης που γίνεται εύκολα κατανοητή: υπάρχει μια βλάβη, μια επέμβαση, μια προσπάθεια αποκατάστασης. Το εργαστήριο, αντίθετα, παραμένει συνήθως αθέατο. Δεν έχει κοινό, χειροκρότημα ή δραματικές σκηνές. Έχει αποτελέσματα που εκτυπώνονται σε μια σελίδα ή αποστέλλονται ηλεκτρονικά, για να μετατραπούν σε αποφάσεις που ενδέχεται να καθορίσουν τη ζωή ενός ανθρώπου.
Ο ασθενής διαβάζει μια τιμή, μια γνωμάτευση, μια ιστολογική έκθεση. Πίσω από αυτές τις λέξεις, όμως, υπάρχει ένας γιατρός που παρατήρησε, αξιολόγησε, συνέκρινε και ανέλαβε την ευθύνη της ερμηνείας. Η εργαστηριακή εξέταση δεν μιλά από μόνη της. Χρειάζεται γνώση για να διαβαστεί και κρίση για να ενταχθεί στη συνολική εικόνα του ασθενούς.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε διάγνωση εξαρτάται αποκλειστικά από ένα μικροσκόπιο. Η σύγχρονη εργαστηριακή Ιατρική χρησιμοποιεί αυτοματοποιημένους αναλυτές, ανοσοϊστοχημεία, μοριακές τεχνικές και αλληλούχηση γενετικού υλικού. Το μικροσκόπιο, ωστόσο, εξακολουθεί να κατέχει σημαντική θέση σε πολλές ειδικότητες. Δεν αποτελεί από μόνο του την απάντηση· είναι ένα από τα μέσα με τα οποία η επιστημονική σκέψη πλησιάζει την απάντηση.
Ίσως, τελικά, τα δύο μικροσκόπια να εκφράζουν δύο διαφορετικές αλλά αλληλένδετες όψεις της ιατρικής ευθύνης. Το χειρουργικό μικροσκόπιο επιτρέπει στον γιατρό να παρέμβει με μεγαλύτερη ακρίβεια. Το εργαστηριακό τον βοηθά να κατανοήσει τι ακριβώς αντιμετωπίζει. Το ένα υπηρετεί την πράξη, το άλλο τη διερεύνηση. Και τα δύο χρειάζονται εμπειρία, πειθαρχία, τεχνολογία και διαρκή αμφισβήτηση των αρχικών εκτιμήσεων.
Υπάρχει, ωστόσο, ένα τρίτο μικροσκόπιο, που δεν κατασκευάζεται από φακούς και γυαλί. Είναι εκείνο με το οποίο ο γιατρός οφείλει να βλέπει τον ίδιο τον άνθρωπο. Γιατί πίσω από μια αξονική τομογραφία, μια ιστολογική γνωμάτευση ή μια χειρουργική ένδειξη δεν υπάρχει μόνο μια βιολογική βλάβη. Υπάρχει ένας άνθρωπος με φόβους, σχέσεις, προσδοκίες και μια ζωή που δεν χωρά σε κανένα εργαστηριακό αποτέλεσμα.
Η Ιατρική χρειάζεται, λοιπόν, και τα δύο μικροσκόπια. Εκείνο που αποκαλύπτει τη νόσο και εκείνο που επιτρέπει την επέμβαση. Χρειάζεται, όμως, και τη διαύγεια να θυμάται πως η μεγέθυνση ενός κυττάρου δεν πρέπει να οδηγεί στη σμίκρυνση του ανθρώπου.
Γιατί η μεγαλύτερη αποτυχία της Ιατρικής δεν είναι πάντοτε να μην αναγνωρίσει μια βλάβη. Είναι να αναγνωρίσει με ακρίβεια τη βλάβη και να ξεχάσει τον άνθρωπο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου