Η συνήθεια.

Η συνήθεια είναι ένας μικρός δικτάτορας που δεν χρειάζεται να καταργήσει τις εκλογές. Του αρκεί να μας πείσει πως δεν υπάρχει λόγος να αλλάξουμε κυβέρνηση.

Στην αρχή όλα έχουν τη γοητεία της ανακάλυψης. Ο πρώτος καφές, το πρώτο φιλί, η πρώτη διαδρομή σε έναν άγνωστο δρόμο. Ύστερα επαναλαμβάνονται. Ο καφές γίνεται τελετουργία, το φιλί αποκτά συγκεκριμένη ώρα και ο δρόμος μάς οδηγεί κάπου χωρίς να χρειάζεται να κοιτάζουμε έξω από το παράθυρο.

Η συνήθεια είναι το λίπος που λιπαίνει τα γρανάζια της καθημερινότητας, αλλά και εκείνο που μπορεί να αχρηστεύσει τη σκέψη. Μας γλιτώνει από την ανάγκη να αποφασίζουμε διαρκώς, για να καταλήξουμε κάποτε να μην αποφασίζουμε καθόλου. Κάνουμε τα ίδια πράγματα, συναντάμε τους ίδιους ανθρώπους, λέμε τις ίδιες κουβέντες. Κι όταν κάποιος μάς ρωτήσει αν είμαστε ευτυχισμένοι, απαντάμε πως όλα πάνε καλά. Εννοούμε πως όλα παραμένουν στη θέση τους.

Ακόμη και ο έρωτας κινδυνεύει από τη συνήθεια. Όχι επειδή η οικειότητα είναι εχθρός του πάθους, αλλά επειδή συχνά μπερδεύουμε την οικειότητα με την ιδιοκτησία. Σταματάμε να κοιτάζουμε τον άνθρωπο δίπλα μας και κοιτάζουμε τη θέση που καταλαμβάνει στη ζωή μας. Ξέρουμε πώς πίνει τον καφέ του, τι θα παραγγείλει, τι θα απαντήσει. Μόνο που ο άνθρωπος δεν είναι επαναλαμβανόμενη συνταγή. Είναι μια ήπειρος που αλλάζει ακόμη κι όταν εμείς επιμένουμε να χρησιμοποιούμε τον παλιό χάρτη.

Και η κοινωνία; Αυτή έχει αναγάγει τη συνήθεια σε πολιτικό πρόγραμμα. Συνηθίζουμε την αδικία, την ακρίβεια, την προσβολή, την ανισότητα. Στην αρχή διαμαρτυρόμαστε, ύστερα αγανακτούμε, στο τέλος προσαρμοζόμαστε. Το απαράδεκτο γίνεται συνηθισμένο και το συνηθισμένο αποκτά το ύποπτο κύρος του φυσιολογικού. Έτσι, η εξουσία δεν χρειάζεται πάντοτε να μας επιβάλλεται με τη βία. Μερικές φορές αρκεί να περιμένει μέχρι να συνηθίσουμε τα δεσμά μας.

Βέβαια, χωρίς συνήθειες η ζωή θα ήταν εξαντλητική. Δεν θα μπορούσαμε να περπατήσουμε χωρίς να σκεφτόμαστε κάθε βήμα, ούτε να ζήσουμε αν έπρεπε κάθε πρωί να ανακαλύπτουμε ξανά τον κόσμο. Το πρόβλημα δεν είναι η επανάληψη. Είναι όταν η επανάληψη γίνεται υποκατάστατο της επιθυμίας.

Ίσως, λοιπόν, η ελευθερία να αρχίζει τη στιγμή που διακόπτουμε κάτι αυτονόητο. Όταν αλλάζουμε δρόμο χωρίς να υπάρχει λόγος, όταν λέμε μια διαφορετική κουβέντα, όταν αρνούμαστε μια βεβαιότητα που μας βόλευε. Όταν τολμάμε να αναρωτηθούμε αν αυτό που κάνουμε καθημερινά είναι πράγματι αυτό που θέλουμε ή απλώς αυτό που μάθαμε να κάνουμε.

Γιατί η συνήθεια έχει ένα μεγάλο πλεονέκτημα απέναντι στην ευτυχία: δεν απαιτεί τίποτα από εμάς. Η ευτυχία, αντίθετα, απαιτεί να παραμένουμε ξύπνιοι.

Και υπάρχει ένας παράξενος τρόπος να χάσει κανείς τη ζωή του χωρίς να πεθάνει: να την επαναλαμβάνει τόσο πιστά, ώστε στο τέλος να μην του συμβεί τίποτε καινούργιο.

Να ζει, δηλαδή, με συνέπεια.

Ακόμη και απέναντι σε μια ζωή που δεν διάλεξε ποτέ.