Πού κατοικεί η μουσική στον εγκέφαλο;

Πού κατοικεί η μουσική στον εγκέφαλο;

Δεν υπάρχει ένα δωμάτιο στον εγκέφαλο όπου κατοικεί η μουσική. Δεν υπάρχει ένας μικρός, κρυμμένος τόπος όπου φυλάγονται οι μελωδίες, όπως φυλάγονται τα βιβλία σε μια βιβλιοθήκη. Η μουσική είναι πιο παράξενη από αυτό. Δεν βρίσκεται κάπου· συμβαίνει.

Μια νότα μπαίνει στο αυτί ως δόνηση. Μετατρέπεται σε ηλεκτρικό σήμα και ταξιδεύει μέσα από το ακουστικό σύστημα μέχρι τον κροταφικό λοβό, στον ακουστικό φλοιό. Εκεί αρχίζει η αποκωδικοποίηση: ύψος, ένταση, διάρκεια, ρυθμός. Όμως αυτό που ονομάζουμε μουσική δεν έχει ακόμη γεννηθεί.

Για να γεννηθεί, χρειάζεται ολόκληρος ο εγκέφαλος.

Ο μετωπιαίος φλοιός αναζητά σχέσεις και μοτίβα. Ο εγκέφαλος προβλέπει την επόμενη νότα πριν αυτή ακουστεί. Περιμένει μια αρμονία, μια λύση, μια κορύφωση. Και όταν η μουσική επιβεβαιώνει ή ανατρέπει την προσδοκία μας, κάτι μέσα μας αντιδρά.

Τότε εμφανίζεται το συναίσθημα.

Η μουσική μπορεί να ενεργοποιήσει κυκλώματα ανταμοιβής, να συνδεθεί με τη ντοπαμίνη, να προκαλέσει εκείνη την παράξενη ανατριχίλα που δεν εξηγείται εύκολα με λέξεις. Δεν ακούμε απλώς ήχους. Περιμένουμε, εκπλησσόμαστε, θυμόμαστε και αισθανόμαστε.

Και κάπου εκεί μπαίνει στη σκηνή ο ιππόκαμπος.

Ένα τραγούδι μπορεί να μας επιστρέψει σε ένα καλοκαίρι που έχει περάσει εδώ και δεκαετίες. Σε ένα δωμάτιο. Σε ένα πρόσωπο. Σε έναν έρωτα που νομίζαμε πως είχαμε ξεχάσει. Σε μια ηλικία που δεν υπάρχει πια.

Η μουσική έχει αυτή την παράξενη ιδιότητα: δεν θυμάται μόνο το παρελθόν· το ανασταίνει.

Μπορεί να έχουμε ξεχάσει τι φορούσαμε, πού καθόμασταν, τι ακριβώς ειπώθηκε. Κι όμως, με τις πρώτες νότες ενός τραγουδιού, ολόκληρη η σκηνή μπορεί να επιστρέψει. Σαν να μην είχε φύγει ποτέ.

Ίσως επειδή η μνήμη δεν είναι μόνο πληροφορία. Είναι και συναίσθημα.

Και η μουσική γνωρίζει πολύ καλά τη γλώσσα του συναισθήματος.

Γι' αυτό η μουσική δεν είναι αποκλειστικά υπόθεση του αυτιού. Είναι υπόθεση του σώματος. Ο ρυθμός μπορεί να μετακινήσει το πόδι πριν ακόμη το αποφασίσουμε. Η καρδιά μπορεί να συγχρονιστεί με μια μουσική φράση. Η αναπνοή μπορεί να αλλάξει. Το σώμα, πριν προλάβει να μιλήσει η σκέψη, έχει ήδη καταλάβει.

Κι εδώ βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο μυστήριο.

Πώς μετατρέπεται μια ακολουθία ήχων σε νόημα;

Πώς γίνεται μια συχνότητα αέρα να γίνεται χαρά;

Πώς γίνεται ένας ρυθμός να γίνεται επιθυμία;

Πώς γίνεται μια μελωδία να γίνεται απώλεια;

Πώς γίνεται μια φωνή να μας θυμίζει έναν άνθρωπο που δεν βρίσκεται πια κοντά μας;

Ο εγκέφαλος δεν ακούει απλώς τη μουσική. Την ερμηνεύει.

Και ίσως εδώ η επιστήμη συναντά τη φιλοσοφία.

Γιατί, αν η μουσική είναι ηλεκτρική δραστηριότητα νευρώνων, γιατί δεν μας φαίνεται ηλεκτρισμός; Αν είναι δονήσεις, γιατί τις βιώνουμε ως συγκίνηση; Αν είναι μαθηματικές σχέσεις συχνοτήτων, γιατί μπορούν να μας κάνουν να κλάψουμε;

Ίσως επειδή ο άνθρωπος δεν είναι μόνο αυτό που συμβαίνει στον εγκέφαλό του. Είναι και ο τρόπος με τον οποίο το βιώνει.

Η μουσική, λοιπόν, δεν έχει μία κατοικία. Περιφέρεται.

Περνά από το αυτί στον κροταφικό λοβό, από εκεί στα δίκτυα της πρόβλεψης και της αντίληψης, συναντά τη μνήμη, αγγίζει το συναίσθημα, ενεργοποιεί την ανταμοιβή και καταλήγει εκεί όπου όλα αυτά αποκτούν προσωπικό νόημα: στην ιστορία του καθενός μας.

Γι' αυτό η ίδια μουσική δεν είναι ποτέ ακριβώς η ίδια για δύο ανθρώπους.

Για κάποιον είναι ένας χορός.

Για κάποιον άλλον ένας χωρισμός.

Για έναν τρίτο ένα καλοκαίρι.

Για έναν τέταρτο η παιδική του ηλικία.

Οι νότες είναι κοινές.

Η ζωή που τους δίνουμε δεν είναι.

Ίσως, τελικά, η μουσική να κατοικεί εκεί όπου ο εγκέφαλος παύει να είναι απλώς όργανο και γίνεται προσωπικός κόσμος.

Εκεί όπου ο ήχος γίνεται μνήμη, η μνήμη γίνεται συναίσθημα και το συναίσθημα γίνεται παρουσία.

Και τότε καταλαβαίνουμε κάτι παράδοξο:

Η μουσική δεν βρίσκεται μέσα στον εγκέφαλό μας.

Ο εγκέφαλός μας είναι αυτός που, για λίγες στιγμές, κατοικεί μέσα στη μουσική.