A Brief History of the Brain.

 

Η ιστορία του εγκεφάλου είναι, κατά κάποιον τρόπο, η ιστορία του ανθρώπου που προσπαθεί να καταλάβει τον εαυτό του.

Για χιλιάδες χρόνια ο εγκέφαλος παρέμενε ένα παράξενο και σχεδόν άγνωστο όργανο. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι γνώριζαν ήδη την ανατομία του από τις ταριχεύσεις, όμως συχνά τον θεωρούσαν λιγότερο σημαντικό από την καρδιά. Στην αρχαία Ελλάδα, ο Ιπποκράτης διατύπωσε μια επαναστατική ιδέα: ο εγκέφαλος δεν ήταν απλώς ένα όργανο του σώματος, αλλά η έδρα της σκέψης, της αντίληψης και των συναισθημάτων.

Ο Αριστοτέλης, αντίθετα, θεωρούσε την καρδιά κέντρο της ψυχής και αντιμετώπιζε τον εγκέφαλο περισσότερο ως όργανο ψύξης του σώματος. Η αντιπαράθεση αυτή θα διαρκούσε αιώνες.

Τον 2ο αιώνα μ.Χ., ο Γαληνός, μελετώντας κυρίως ζώα και τραυματισμούς, συνέδεσε τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό με την κίνηση και την αισθητικότητα. Οι ιδέες του κυριάρχησαν στην ιατρική για περισσότερο από μία χιλιετία.

Η Αναγέννηση έφερε την επιστροφή στην άμεση παρατήρηση. Ο Andreas Vesalius μελέτησε λεπτομερώς την ανθρώπινη ανατομία και αμφισβήτησε πολλές από τις παλιές αντιλήψεις. Αργότερα, ο Thomas Willis τον 17ο αιώνα άρχισε να αντιμετωπίζει τον εγκέφαλο ως το πραγματικό κέντρο του νευρικού συστήματος.

Τον 19ο αιώνα συνέβη μια μεγάλη αλλαγή. Οι επιστήμονες άρχισαν να αναζητούν τη σχέση ανάμεσα σε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου και συγκεκριμένες λειτουργίες. Η γλωσσική λειτουργία, η κίνηση, η αισθητικότητα και άλλες ικανότητες άρχισαν να αποκτούν ανατομική «θέση».

Και τότε ήρθε η μικροσκοπική επανάσταση. Ο Santiago Ramón y Cajal αποκάλυψε ότι ο εγκέφαλος δεν είναι ένας ενιαίος ιστός, αλλά ένα τεράστιο δίκτυο ξεχωριστών νευρικών κυττάρων -των νευρώνων. Η θεωρία του νευρώνα έγινε θεμέλιο της σύγχρονης νευροεπιστήμης.

Τον 20ό αιώνα ανακαλύψαμε τους νευροδιαβιβαστές, την ηλεκτρική δραστηριότητα των νευρώνων, τη συναπτική πλαστικότητα και τους μηχανισμούς της μνήμης. Η ανάπτυξη του Ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος, της αξονικής τομογραφίας, της MRI και της λειτουργικής MRI μάς επέτρεψε, για πρώτη φορά, να παρατηρούμε τον ζωντανό εγκέφαλο.

Σήμερα γνωρίζουμε ότι ο εγκέφαλος αποτελείται από περίπου 86 δισεκατομμύρια νευρώνες, συνδεδεμένους σε ένα εξαιρετικά περίπλοκο δίκτυο. Κι όμως, παρά την τεράστια πρόοδο, τα μεγαλύτερα ερωτήματα παραμένουν.

Πώς γεννιέται η συνείδηση;

Πού βρίσκεται η μνήμη;

Πώς δημιουργείται η σκέψη;

Πώς ένας ηλεκτροχημικός εγκέφαλος μετατρέπεται σε εμπειρία, συναίσθημα και προσωπική ταυτότητα;

Ίσως η μεγαλύτερη ειρωνεία είναι αυτή:

Ο εγκέφαλος είναι το μόνο γνωστό όργανο που προσπαθεί να κατανοήσει το ίδιο του το είναι.

Και η ιστορία του δεν έχει τελειώσει.

Μόλις αρχίζουμε να διαβάζουμε το πιο δύσκολο βιβλίο που υπάρχει: τον ίδιο μας τον εγκέφαλο.