Στεκόμαστε μπροστά σε έναν πίνακα ζωγραφικής και πιστεύουμε ότι βλέπουμε το ίδιο πράγμα. Έναν άνθρωπο, ένα τοπίο, ένα σπίτι, ένα δέντρο, μια θάλασσα. Τα χρώματα και οι μορφές βρίσκονται εκεί, μπροστά στα μάτια μας, κοινά για όλους. Κι όμως, από τη στιγμή που το έργο συναντά το βλέμμα, παύει να είναι απολύτως ίδιο.
Γιατί η τέχνη δεν ολοκληρώνεται πάνω στον καμβά. Ολοκληρώνεται μέσα σε εκείνον που την κοιτάζει.
Το ψυχολογικό φορτίο του θεατή.
Ο ζωγράφος μπορεί να δημιούργησε ένα έργο με συγκεκριμένη πρόθεση. Να θέλησε να αποδώσει τη μοναξιά, τη χαρά, τον φόβο, την ομορφιά ή την απώλεια. Ο θεατής όμως δεν προσέρχεται ποτέ «άδειος» μπροστά στην εικόνα. Κουβαλά μαζί του τις εμπειρίες του, τις μνήμες του, τις προσδοκίες του, τους φόβους και τις επιθυμίες του.
Έτσι, ο ίδιος πίνακας μπορεί να γεννήσει εντελώς διαφορετικά συναισθήματα και ερμηνείες.
Ένα σκοτεινό δωμάτιο μπορεί για κάποιον να είναι φυλακή και για κάποιον άλλον καταφύγιο.
Ένα μοναχικό δέντρο μπορεί να συμβολίζει την εγκατάλειψη ή την αντοχή.
Μια απέραντη θάλασσα μπορεί να σημαίνει χωρισμό για εκείνον που στέκεται στην ακτή και ελευθερία για εκείνον που ταξιδεύει.
Η εικόνα είναι μία. Η πραγματικότητα που γεννά είναι πολλές.
Το παράδοξο της καλλιτεχνικής εμπειρίας.
Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο παράδοξο της τέχνης: δεν μας αποκαλύπτει μόνο τον κόσμο· μας αποκαλύπτει και τον εαυτό μας.
Όταν κοιτάζουμε ένα έργο, δεν βλέπουμε αποκλειστικά αυτό που βρίσκεται μπροστά μας. Βλέπουμε, χωρίς πάντοτε να το αντιλαμβανόμαστε, και κάτι από αυτό που βρίσκεται μέσα μας. Ο πίνακας γίνεται έτσι ένας καθρέφτης που δεν αντανακλά το πρόσωπό μας, αλλά τον εσωτερικό μας κόσμο.
Γι’ αυτό δύο άνθρωποι μπορούν να σταθούν μπροστά στο ίδιο έργο και να φύγουν έχοντας δει δύο διαφορετικές ιστορίες. Ο ένας μπορεί να δει απώλεια, ο άλλος προσμονή. Ο ένας μοναξιά, ο άλλος ελευθερία. Ο ένας τέλος, ο άλλος αρχή.
Κανείς δεν κοιτάζει πραγματικά μόνο με τα μάτια.
Κοιτάζει με όσα έζησε.
Το βλέμμα ως φακός.
Ίσως, λοιπόν, το βλέμμα να μην είναι ένα καθαρό παράθυρο προς την πραγματικότητα, αλλά ένας φακός που τη μεταμορφώνει. Κάθε άνθρωπος κοιτάζει μέσα από τον δικό του φακό, φτιαγμένο από μνήμη, εμπειρία και επιθυμία.
Γι’ αυτό η τέχνη δεν έχει πάντοτε μία και μοναδική ανάγνωση. Η «σωστή» ερμηνεία μπορεί να είναι λιγότερο σημαντική από την προσωπική εμπειρία που προκαλεί.
Ο πίνακας παραμένει ακίνητος.
Το βλέμμα κινείται.
Και μαζί του μετακινείται το νόημα.
Ίσως, λοιπόν, η άλλη όψη των πραγμάτων να μην είναι μια δεύτερη πραγματικότητα που κρύβεται πίσω από την πρώτη. Να είναι απλώς η ίδια πραγματικότητα όπως φαίνεται από μια διαφορετική θέση.
Και αυτή η διαφορετική θέση είναι ο καθένας από εμάς.
Έτσι, μπροστά στον ίδιο πίνακα, μπορεί να υπάρχουν τόσοι πίνακες όσοι και οι θεατές. Όχι επειδή το έργο αλλάζει, αλλά επειδή αλλάζει εκείνος που το κοιτάζει.
Και ίσως εκεί να βρίσκεται η μεγάλη δύναμη της τέχνης.
Δεν μας ζητά να δούμε όλοι το ίδιο.
Μας καλεί να κοιτάξουμε λίγο περισσότερο.
Να αμφισβητήσουμε την πρώτη εικόνα.
Να αναζητήσουμε την άλλη πλευρά αυτού που θεωρούμε αυτονόητο.
Και τελικά, μέσα από την άλλη όψη των πραγμάτων, να ανακαλύψουμε κάτι που δεν είχαμε προσέξει ποτέ:
τη δική μας όψη.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου