Περί βεβαιότητας.

  

Στο ύστερο έργο του "Περί βεβαιότητας", ο Λούντβιχ Βιτγκενστάιν δεν επιχειρεί να μας δώσει μια ακόμη θεωρία για το τι είναι η αλήθεια. Αντίθετα, στρέφει το βλέμμα του σε κάτι πιο θεμελιώδες: στο έδαφος πάνω στο οποίο στηρίζονται όλες οι αμφιβολίες και όλες οι γνώσεις μας.

Ο άνθρωπος συχνά αναρωτιέται: «Πώς μπορώ να είμαι βέβαιος ότι ο κόσμος υπάρχει; Ότι οι άλλοι άνθρωποι έχουν συνείδηση; Ότι το παρελθόν συνέβη πραγματικά;». Ο Βιτγκενστάιν δείχνει ότι υπάρχουν κάποιες βεβαιότητες που δεν λειτουργούν σαν αποδείξεις, αλλά σαν το υπόβαθρο κάθε απόδειξης. Δεν είναι συμπεράσματα στα οποία φτάσαμε· είναι οι αυτονόητες παραδοχές μέσα στις οποίες ζούμε και σκεφτόμαστε.

Για παράδειγμα, η φράση «γνωρίζω ότι έχω δύο χέρια» δεν είναι συνήθως μια γνώση που απέκτησα μετά από έρευνα. Είναι κάτι που βρίσκεται βαθύτερα από τη γνώση. Είναι μέρος του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβάνομαι τον κόσμο. Όπως γράφει ο Βιτγκενστάιν, η αμφιβολία έχει νόημα μόνο όταν υπάρχει ένα σταθερό έδαφος πάνω στο οποίο μπορεί να σταθεί.

Η απόλυτη αμφιβολία, λοιπόν, αυτοαναιρείται. Για να αμφισβητήσω τα πάντα, πρέπει ήδη να αποδέχομαι κάτι: τη γλώσσα με την οποία αμφισβητώ, τη λογική με την οποία σκέφτομαι, έναν κόσμο μέσα στον οποίο διατυπώνω την αμφιβολία μου.

Η βεβαιότητα, όμως, δεν είναι ένας προσωπικός ψυχολογικός πεισμός. Δεν είναι απλώς το «νιώθω σίγουρος». Είναι ενσωματωμένη στις πρακτικές της ζωής μας, στους τρόπους με τους οποίους χρησιμοποιούμε τη γλώσσα και επικοινωνούμε. Οι άνθρωποι δεν ξεκινούν τη ζωή τους με αποδείξεις· ξεκινούν μέσα σε έναν κοινό κόσμο νοημάτων.

Έτσι, ο Βιτγκενστάιν μετακινεί το ερώτημα: δεν ρωτά μόνο «τι μπορώ να γνωρίζω;», αλλά «πώς είναι δυνατόν να υπάρχει η ίδια η έννοια της γνώσης;». Πίσω από κάθε ερώτηση υπάρχει ένα αόρατο πλαίσιο αποδοχών, ένα «έδαφος» που συνήθως δεν παρατηρούμε.

Ίσως η μεγαλύτερη φιλοσοφική του συμβολή είναι ότι μας διδάσκει μια μορφή πνευματικής ταπεινότητας. Δεν ζούμε επειδή έχουμε αποδείξει τα πάντα· ζούμε επειδή εμπιστευόμαστε κάποια πράγματα χωρίς να τα αποδεικνύουμε συνεχώς.

Η βεβαιότητα, λοιπόν, δεν είναι ένας τοίχος που υψώνουμε απέναντι στην αμφιβολία. Είναι το έδαφος πάνω στο οποίο η αμφιβολία μπορεί να περπατήσει. Και η σοφία βρίσκεται όχι στο να απαιτούμε από όλα μια απόδειξη, αλλά στο να κατανοούμε πότε η ερώτηση έχει νόημα και πότε ξεπερνά τα όρια της ίδιας της γλώσσας.