Σολάρις.

Σολάρις (1972): Το Υπαρξιακό Αριστούργημα του Αντρέι Ταρκόφσκι που Κοίταξε Μέσα στην Ανθρώπινη Ψυχή.

Ο κινηματογράφος επιστημονικής φαντασίας συχνά στρέφει το βλέμμα του στα αστέρια, αναζητώντας απαντήσεις στο άγνωστο. Το 1972, ο κορυφαίος Ρώσος σκηνοθέτης Αντρέι Ταρκόφσκι έκανε το αντίθετο: χρησιμοποίησε το διάστημα ως έναν τεράστιο καθρέφτη για να κοιτάξει στα βαθύτερα σκοτάδια της ανθρώπινης συνείδησης. Το «Σολάρις» (Solaris), βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Στάνισλαβ Λεμ, κέρδισε το Μεγάλο Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής στο Φεστιβάλ των Καννών και παραμένει μέχρι σήμερα ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς του παγκόσμιου σινεμά.

Η Πλοκή: Ένας Ζωντανός Ωκεανός και οι «Επισκέπτες» του Υποσυνειδήτου.

Η ιστορία ξεκινά στη Γη, σε ένα ειδυλλιακό εξοχικό σπίτι, όπου ο ψυχολόγος Κρις Κέλβιν προετοιμάζεται για μια ασυνήθιστη αποστολή. Πρέπει να ταξιδέψει στον διαστημικό σταθμό που τροχοδρομεί γύρω από τον πλανήτη Σολάρις –έναν κόσμο που καλύπτεται εξολοκλήρου από έναν ζωντανό, νοήμονα ωκεανό. Η επιστημονική αποστολή έχει βαλτώσει και ο Κέλβιν καλείται να αξιολογήσει αν ο σταθμός πρέπει να κλείσει.

Φτάνοντας εκεί, έρχεται αντιμέτωπος με το απόλυτο χάος. Ο στενός του φίλος, Δρ. Γκιμπαριάν, έχει αυτοκτονήσει, ενώ οι άλλοι δύο επιστήμονες βρίσκονται στα πρόθυρα νευρικής κρίσης. Σύντομα, ο Κέλβιν ανακαλύπτει την τρομακτική αλήθεια: ο ωκεανός του Σολάρις «διαβάζει» τις πιο μύχιες, ένοχες σκέψεις των ανθρώπων κατά τη διάρκεια του ύπνου και τις υλοποιεί σε σάρκα και οστά.

Το ίδιο βράδυ, ο Κέλβιν ξυπνά και βρίσκει στο δωμάτιό του τη Χάρι –την πρώην σύζυγό του που είχε αυτοκτονήσει στη Γη πριν από δέκα χρόνια. Αυτή η νέα Χάρι δεν είναι παραίσθηση· έχει σώμα, νιώθει πόνο, αλλά δεν έχει δικές της αναμνήσεις πέρα από όσα θυμάται ο Κέλβιν για εκείνη. Σταδιακά, ο ψυχολόγος παγιδεύεται σε μια νοσηρή εξάρτηση, προτιμώντας την ψευδαίσθηση από την πραγματικότητα.

Τα Φιλοσοφικά Μηνύματα: Ο Άνθρωπος Χρειάζεται τον Άνθρωπο.

Ο Ταρκόφσκι δημιούργησε το «Σολάρις» ως μια καλλιτεχνική απάντηση στο «2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος» του Στάνλεϊ Κιούμπρικ. Ενώ ο Κιούμπρικ γοητευόταν από την τεχνολογία και το μέλλον, ο Ταρκόφσκι εστίασε στο συναίσθημα και την ηθική, περνώντας ισχυρά μηνύματα:

-Η φυγή από τον εαυτό μας είναι αδύνατη: Δεν μπορείς να δραπετεύσεις από τις ενοχές και τις τύψεις σου, όσα έτη φωτός κι αν ταξιδέψεις στο σύμπαν.

-Τα όρια της επιστήμης: Η ταινία ασκεί κριτική στον ψυχρό ορθολογισμό. Υπάρχουν μυστήρια, όπως η αγάπη και ο θάνατος, που η επιστήμη αδυνατεί να ανατομήσει.

-Τι μας κάνει ανθρώπους; Η Χάρι, παρόλο που είναι ένα τεχνητό κατασκεύασμα του πλανήτη, αναπτύσσει σταδιακά πραγματικά συναισθήματα και οδηγείται στην αυτοθυσία. Ο Ταρκόφσκι μας δείχνει ότι η ικανότητα για αγάπη και ενσυναίσθηση είναι αυτή που ορίζει την ανθρώπινη υπόσταση.

-Η ανάγκη για έναν καθρέφτη: Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στην ταινία: «Δεν χρειαζόμαστε άλλους κόσμους. Χρειαζόμαστε έναν καθρέφτη. Ο άνθρωπος χρειάζεται τον άνθρωπο».

Η Μουσική: Μια Ιδιοφυής Μίξη Κλασικής και Ηλεκτρονικής Πρωτοπορίας.

Η μουσική επένδυση του Έντουαρντ Αρτέμιεφ αποτελεί ξεχωριστό κεφάλαιο στην ταινία. Ο Αρτέμιεφ δημιούργησε έναν μοναδικό ηχητικό κόσμο βασισμένο σε δύο πυλώνες:

-Το Θέμα του Μπαχ (Η Γη): Το Χορωδιακό Προλούδιο σε Φα ελάσσονα του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ ακούγεται στις πιο φορτισμένες στιγμές, συμβολίζοντας την ανθρώπινη ζεστασιά, τον πολιτισμό και τη νοσταλγία για τη Γη.

-Το Synthesizer ANS (Το Διάστημα): Με τη χρήση ενός θρυλικού σοβιετικού φωτοηλεκτρονικού synthesizer, ο Αρτέμιεφ παρήγαγε απόκοσμους, μεταλλικούς ήχους. Αυτοί οι ήχοι έδωσαν «φωνή» στον ωκεανό του Σολάρις, κάνοντας τον θεατή να νιώθει ότι ο ίδιος ο πλανήτης αναπνέει και σκέφτεται.

Μάλιστα, η ταινία καινοτομεί θολώνοντας τα όρια μεταξύ μουσικής και φυσικών ήχων (όπως ο ήχος της βροχής ή του νερού), δημιουργώντας μια καθηλωτική, κλειστοφοβική ατμόσφαιρα.

Συμπέρασμα: Η Ανίκητη Νοσταλγία της Επιστροφής.

Το «Σολάρις» καταλήγει σε ένα από τα πιο εμβληματικά και πολυσυζητημένα φινάλε στην ιστορία του κινηματογράφου. Στην τελευταία σκηνή, ο Κέλβιν επιστρέφει στο πατρικό του σπίτι και γονατίζει μπροστά στον πατέρα του. Καθώς η κάμερα απομακρύνεται, αποκαλύπτεται ότι το σπίτι βρίσκεται πάνω σε ένα νησί που δημιούργησε ο ωκεανός του Σολάρις.

Το συμπέρασμα του Ταρκόφσκι είναι βαθιά συγκλονιστικό: η επιστημονική πρόοδος είναι κενή περιεχομένου αν δεν συνοδεύεται από πνευματική ωριμότητα. Ο άνθρωπος, ανίκανος να αντέξει το απέραντο, ψυχρό σύμπαν, θα αναζητά πάντα τις ρίζες του, επιλέγοντας ακόμα και μια κατασκευασμένη ψευδαίσθηση της «Γης», αρκεί να μπορεί να νιώσει ξανά κοντά στο σπίτι του.