Στριπτίζ.

«Στριπτίζ» του Ζωρζ Σιμενόν: Η ψυχολογική ανατομία μιας αναπόφευκτης καταστροφής.

Όταν ακούμε το όνομα του Ζωρζ Σιμενόν, ο νους μας πηγαίνει σχεδόν αυτόματα στον θρυλικό επιθεωρητή Μαιγκρέ. Ωστόσο, η πραγματική λογοτεχνική ιδιοφυΐα του Βέλγου συγγραφέα συχνά ξεδιπλώνεται στα λεγόμενα «σκληρά βιβλία» του (romans durs). Πρόκειται για αυτοτελή, σκοτεινά ψυχολογικά μυθιστορήματα, όπου δεν υπάρχει κανένας ντετέκτιβ για να αποδώσει δικαιοσύνη. Ανάμεσα σε αυτά, το «Στριπτίζ» (Striptease, 1959) ξεχωρίζει ως μια συγκλονιστική σπουδή πάνω στην ανθρώπινη απόγνωση, τη ζήλια και την ανάγκη για επιβίωση.

Η υπόθεση: ένας ψυχολογικός πόλεμος κάτω από τα "φώτα της νύχτας".

Η ιστορία μας μεταφέρει στον παρακμιακό μικρόκοσμο του «Μονικό», ενός τρίτης κατηγορίας καμπαρέ στις Κάννες. Εκεί, η Σελίτα, μια έμπειρη 32χρονη στριπτιζέζ, δίνει μια αθόρυβη μάχη με τον χρόνο. Είναι επί χρόνια ερωμένη του ιδιοκτήτη, του κυρίου Λεόν, και το μεγάλο της όνειρο είναι να εκτοπίσει την άρρωστη σύζυγό του, να γίνει η νόμιμη «αφεντικίνα» και να κάτσει επιτέλους στο ασφαλές ταμείο του μαγαζιού, ξεφεύγοντας από τη σκηνή.

Όλες οι ισορροπίες όμως ανατρέπονται με την εμφάνιση της Μωντ, μιας 19χρονης κοπέλας από την επαρχία. Η Μωντ πλασάρεται ως ντροπαλή, αθώα και απροστάτευτη. Πολύ γρήγορα όμως, αποδεικνύεται εξαιρετικά φιλόδοξη και χειριστική. Χρησιμοποιώντας το προφίλ του «θύματος», μαγνητίζει το ενδιαφέρον του Λεόν, γίνεται το νέο αστέρι του στριπτίζ και απειλεί να γκρεμίσει όλα όσα η Σελίτα έχτιζε για χρόνια.

Η πλοκή και η κλιμάκωση της εμμονής.

Ο Σιμενόν χτίζει μια κλειστοφοβική ατμόσφαιρα όπου η ένταση κορυφώνεται αργά αλλά σταθερά. Η Σελίτα, κυριευμένη από νοσηρή ζήλια και βλέποντας τα όνειρά της για κοινωνική αποκατάσταση να εξανεμίζονται, χάνει τον έλεγχο. Σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια να εξοντώσει την αντίπαλό της, στήνει μια παγίδα, πείθει έναν πλούσιο πελάτη να προσφέρει ένα τεράστιο ποσό στη Μωντ για μια ιδιωτική παράσταση ολοκληρωτικού στριπτίζ, χωρίς κανένα ταμπού (ή περιορισμό), ελπίζοντας ότι ο Λεόν θα εξοργιστεί μαζί της. Το σχέδιο όμως γυρίζει μπούμερανγκ. Ο Λεόν καταλαβαίνει την πλεκτάνη, εξοργίζεται με τη Σελίτα και τη διώχνει κακείν κακώς από τη ζωή του και το καμπαρέ.

Το τραγικό φινάλε.

Παγιδευμένη στο απόλυτο αδιέξοδο, χωρίς μέλλον και αξιοπρέπεια, η Σελίτα επιστρέφει κρυφά τη νύχτα και επιτίθεται άγρια στη Μωντ με ένα ξυράφι, παραμορφώνοντας το πρόσωπό της -το μοναδικό όπλο της νεαρής κοπέλας. Το βιβλίο κλείνει με τη Σελίτα κλεισμένη σε ψυχιατρικό άσυλο. Σε μια τραγική ειρωνεία, μέσα στις παραισθήσεις της, νιώθει επιτέλους γαλήνη, πιστεύοντας ότι πέτυχε τον στόχο της και κάθεται στο ταμείο του μαγαζιού.

Τα βαθύτερα μηνύματα του έργου.

Το «Στριπτίζ» δεν είναι μια απλή ιστορία αντεκδίκησης. Ο Σιμενόν κάνει ένα μεταφορικό «στριπτίζ» στην ίδια την ανθρώπινη ψυχή και την κοινωνία, αφήνοντας πίσω του δυνατά μηνύματα.

Η ψευδαίσθηση της αθωότητας: Ο συγγραφέας ανατρέπει το κλασικό στερεότυπο της προκλητικής "femme fatale". Δείχνει πώς η υποτιθέμενη αδυναμία και η «αθωότητα» μπορούν να γίνουν τα πιο σκληρά χειριστικά όπλα για την κατάκτηση της εξουσίας. Η Μωντ εμφανίζεται ως ένα ντροπαλό, απροστάτευτο κορίτσι από την επαρχία που βρέθηκε στη νύχτα από ανάγκη. Δεν προκαλεί ανοιχτά, δεν ντύνεται εξεζητημένα και δείχνει να έχει ανάγκη από προστασία. Αυτή ακριβώς η «αθωότητα» είναι που μαγνητίζει τον ιδιοκτήτη του καμπαρέ, τον Λεόν, ο οποίος έχει βαρεθεί τις προκλητικές και έμπειρες γυναίκες της νύχτας, όπως η Σελίτα. Πίσω όμως από αυτό το γλυκό και εύθραυστο προφίλ κρύβεται μια άκρως υπολογιστική, φιλόδοξη και χειριστική προσωπικότητα. Η Μωντ χρησιμοποιεί την υποτιθέμενη αθωότητά της ως μάσκα για να πετύχει τους σκοπούς της, να εκτοπίσει τη Σελίτα και να γίνει το πρώτο όνομα στο καμπαρέ.

Ο αδυσώπητος χρόνος και η γυναικεία φθορά: Σε μια κοινωνία που αντιμετωπίζει τη γυναίκα ως αναλώσιμο προϊόν με ημερομηνία λήξης, η ηλικιακή φθορά της 32χρονης Σελίτας ισοδυναμεί με οικονομικό και κοινωνικό θάνατο.

Η λαχτάρα για ασφάλεια: Η Σελίτα δεν κινείται από τυφλό πάθος για τον Λεόν, αλλά από μια απεγνωσμένη ανάγκη για «νοικοκυρεμένη» ζωή. Το ταμείο του καμπαρέ είναι η δική της λύτρωση από το περιθώριο.

Η απογύμνωση της Ριβιέρας: Ο Σιμενόν ξεσκίζει τη λαμπερή βιτρίνα των Καννών. Πίσω από το γκλάμουρ της γαλλικής Ριβιέρας, αποκαλύπτει τη μιζέρια, την ανέχεια και την εκμετάλλευση των ανθρώπων της νύχτας. Ο Σιμενόν κάνει ένα μεταφορικό «στριπτίζ » στην ίδια την κοινωνία. 

Η αυτοκαταστροφική φύση του μίσους: Η εμμονή θολώνει τη λογική. Στην προσπάθησή της να καταστρέψει τη Μωντ, η Σελίτα εκμηδενίζει πρώτα απ' όλα τον ίδιο της τον εαυτό.

Γιατί αξίζει να το διαβάσει κανείς σήμερα;

Το «Στριπτίζ» είναι ένα κορυφαίο δείγμα ψυχολογικού νουάρ. Ο Σιμενόν, με τη λιτή, κοφτή και γεμάτη ακρίβεια γραφή του, δεν κρίνει τους ήρωές του· τους παρατηρεί με μια σχεδόν κλινική, αλλά βαθιά ανθρώπινη ματιά. Αν κανείς ψάχνει ένα βιβλίο που θα τον κρατήσει σε ένταση, όχι μέσα από κυνηγητά, αλλά μέσα από τα σκοτεινά μονοπάτια του ανθρώπινου μυαλού, το «Στριπτίζ» πρέπει σίγουρα να μπει στη λίστα του.