Κι εσύ Ελένη...

«Να πεθαίνεις για την Ελλάδα είναι άλλο...»: η ιστορία πίσω από την «Ελένη» της Χαρούλας Αλεξίου.

Λίγα τραγούδια κατάφεραν να εκφράσουν με τόση πυκνότητα το αίσθημα της διάψευσης όσο η «Ελένη», σε μουσική του Θάνου Μικρούτσικου, στίχους του Μπάμπη Τσικληρόπουλου και τη συγκλονιστική ερμηνεία της Χάρις Αλεξίου. Κυκλοφόρησε το 1986 στον εμβληματικό δίσκο «Η αγάπη είναι ζάλη» και αν και πολλοί πιστεύουν ότι το τραγούδι αναφέρεται σε μια συγκεκριμένη γυναίκα, η αλήθεια κρύβει πίσω της ένα βαθύ κοινωνικό και πολιτικό μήνυμα που παραμένει σοκαριστικά επίκαιρο μέχρι σήμερα. Η «Ελένη» του τραγουδιού δεν είναι ένα υπαρκτό πρόσωπο. Είναι ένα σύμβολο. Είναι η κάθε γυναίκα της ελληνικής επαρχίας που μετακόμισε στην Αθήνα της αντιπαροχής και του τσιμέντου, αναζητώντας ένα καλύτερο αύριο, για να καταλήξει εγκλωβισμένη στην καθημερινή επιβίωση. Ο Μπάμπης Τσικληρόπουλος χρησιμοποιεί το όνομα «Ελένη» ως μια αλληγορία για την ίδια την Ελλάδα. Η δύναμή της «Ελένης» δεν βρίσκεται μόνο στη μελωδία ή στους στίχους, αλλά στην ικανότητά της να μετατρέπει μια προσωπική αφήγηση σε συλλογική εμπειρία.

Η Ελένη μπορεί να ιδωθεί ως το πρόσωπο κάθε ανθρώπου που κουβαλά όνειρα, κόπους και προσδοκίες, για να βρεθεί αντιμέτωπος με μια πραγματικότητα που συχνά τον διαψεύδει. Μέσα από αυτή τη μορφή, το τραγούδι γίνεται ένας στοχασμός πάνω στη σχέση του πολίτη με την πατρίδα, την πολιτεία και την ιστορία.

Γι' αυτό και ο τελευταίος στίχος παραμένει από τους πιο συγκλονιστικούς που γράφτηκαν ποτέ στο ελληνικό τραγούδι: «Να πεθαίνεις για την Ελλάδα είναι άλλο, κι άλλο εκείνη να σε πεθαίνει.» Δεν αμφισβητεί την αγάπη για την πατρίδα· αντιθέτως, εκφράζει τον πόνο όταν η ίδια η πατρίδα αδυνατεί να σταθεί αντάξια των ανθρώπων της.

Σχεδόν σαράντα χρόνια μετά την κυκλοφορία του, το τραγούδι εξακολουθεί να συγκινεί όχι επειδή ανήκει στο παρελθόν, αλλά επειδή εξακολουθεί να συνομιλεί με το παρόν. Η «Ελένη» δεν είναι μόνο ένα σπουδαίο τραγούδι· είναι ένας διαχρονικός καθρέφτης της ελληνικής κοινωνίας, που εξακολουθεί να μας καλεί να αναρωτηθούμε τι σημαίνει πραγματικά πατρίδα.

"Ζούμε σ’ έναν κόσμο μαγικό

με φόντο την Ακρόπολη, το Λυκαβηττό

Γεμάτα τα μπαλκόνια, πολιτικά αηδόνια

Υποσχέσεις και αγάπες και πολύχρωμα μπαλόνια

για ευτυχισμένα χρόνια

Κι εσύ Ελένη και κάθε Ελένη

της επαρχίας, της Αθήνας κοιμωμένη

Η ζωή σου, να το ξέρεις, είναι επικηρυγμένη

Να πεθαίνεις για την Ελλάδα είναι άλλο

κι άλλο εκείνη να σε πεθαίνει

Κι εσύ Ελένη και κάθε Ελένη

της επαρχίας, της Αθήνας κοιμωμένη

Ζούμε σ’ ένα κόσμο μαγικό

Υποχθόνια δουλεύει με μοναδικό σκοπό

Να σε μπάσει στο παιχνίδι, τη ζωή σου πως θα φτιάξει

Να σου τάξει, να σου τάξει την ψυχή σου να ρημάξει

Κι όταν φτάσει να ελέγχει της ελπίδας σου τον πόνο

δεν του φτάνει ετούτο μόνο

Με γλυκόλογα σε παίρνει απ’ το χέρι

Σε βαφτίζει της Ελλάδας νοικοκύρη

Κι εκεί που λες αλλάξανε τα πράγματα και σηκώνεις το ποτήρι

Αρπάζει, κλέβει τ’ όνειρό σου και του κάνει χαρακίρι."