Η "εκκαθάριση" των Αθηνών από τον Στράτο του Σκόμπι.

Το φθινόπωρο του 1944, η Αθήνα ζούσε τις πρώτες ημέρες της απελευθέρωσής της από τον ναζιστικό ζυγό. Η ευφορία όμως αποδείχθηκε τραγικά σύντομη. Μέσα σε ελάχιστες εβδομάδες, οι δρόμοι της πρωτεύουσας θα βάφονταν ξανά στο αίμα. Αυτή τη φορά, οι αντίπαλοι δεν ήταν οι Γερμανοί, αλλά οι μέχρι πρότινος σύμμαχοι: οι Βρετανοί και οι αποικιακές τους δυνάμεις. Ήδη από το καλοκαίρι του 1944, ο Βρετανός Πρωθυπουργός Ουίνστον Τσόρτσιλ είχε σχεδιάσει την επόμενη μέρα για την Ελλάδα. Στόχος του ήταν να διασφαλίσει ότι η χώρα θα παρέμενε στη βρετανική σφαίρα επιρροής, εμποδίζοντας το κομμουνιστικό ΕΑΜ να καταλάβει την εξουσία. Το επίσημο σχέδιο ονομάστηκε Επιχείρηση «Μάννα» (Operation Manna), παραπέμποντας μεταφορικά στο «μάννα εξ ουρανού». Η βιτρίνα της επιχείρησης ήταν δήθεν ανθρωπιστική: η διανομή τροφίμων και φαρμάκων σε έναν πληθυσμό που είχε εξουθενωθεί από τον Μεγάλο Λιμό της Κατοχής. Η πραγματικότητα ήταν ξεκάθαρα στρατιωτική: η άμεση εγκατάσταση της εξόριστης κυβέρνησης εθνικής ενότητας του Γεωργίου Παπανδρέου υπό τη σκέπη των βρετανικών όπλων.

Στις 12 Οκτωβρίου 1944 -την ημέρα ακριβώς που οι Γερμανοί αποχωρούσαν από την Αθήνα- Βρετανοί αλεξιπτωτιστές της 2η Ταξιαρχίας Αλεξιπτωτιστών έπεφταν στο αεροδρόμιο των Μεγάρων. Δύο ημέρες μετά, στις 14 Οκτωβρίου, οι δυνάμεις αυτές μπήκαν στην πρωτεύουσα μέσα σε ένα παραλήρημα ενθουσιασμού από τους κατοίκους. Στις 15 Οκτωβρίου έφτασε στην Ελλάδα διά θαλάσσης, αποβιβαζόμενη στο λιμάνι του Πειραιά, και η 23η Βρετανική Τεθωρακισμένη Ταξιαρχία. Αυτή η αρχική δύναμη κρούσης ονομάστηκε Force 140, και επικεφαλής της ορίστηκε ο Βρετανός Αντιστράτηγος Ρόναλντ Σκόμπι.

Όταν κι ο ίδιος ο Σκόμπι έφτασε στην Αθήνα τον Οκτώβριο του 1944, ο στόχος του ήταν ξεκάθαρος αλλά παρασκηνιακός: να διασφαλίσει ότι η Ελλάδα θα παρέμενε στη βρετανική σφαίρα επιρροής. Το φιτίλι άναψε την 1η Δεκεμβρίου, όταν ο Σκόμπι εξέδωσε τελεσίγραφο για τον άμεσο αφοπλισμό των αντάρτικων δυνάμεων του ΕΛΑΣ. Η άρνηση της Αριστεράς και η αιματηρή καταστολή της διαδήλωσης της 3ης Δεκεμβρίου στο Σύνταγμα οδήγησαν στην έκρηξη. Ο Βρετανός Πρωθυπουργός, Ουίνστον Τσόρτσιλ, έστειλε τότε μια μυστική και σαφή διαταγή στον Σκόμπι: «Μη διστάσετε να ενεργήσετε σαν να βρίσκεστε σε κατεχόμενη πόλη όπου έχει ξεσπάσει τοπική εξέγερση... Πρέπει να κρατήσουμε και να κυριαρχήσουμε στην Αθήνα».

Αρχικά, οι δυνάμεις του Σκόμπι ήταν ολιγάριθμες και βρέθηκαν εγκλωβισμένες στο κέντρο της πόλης, πολιορκημένες από τους μαχητές του ΕΛΑΣ. Για να ανατραπεί το σκηνικό, οι Βρετανοί απέσπασαν εσπευσμένα πάνω από 60.000 έμπειρους στρατιώτες από το μέτωπο της Ιταλίας, ανεβάζοντας τη συνολική τους δύναμη στους 75.000 άνδρες. Ανάμεσα στις ενισχύσεις βρισκόταν η περίφημη 4η Ινδική Μεραρχία Πεζικού, η οποία περιλάμβανε τους θρυλικούς πολεμιστές Γκούρκα (Gurkhas) από το Νεπάλ. Οι Γκούρκα, γνωστοί για το σύνθημά τους «καλύτερα νεκρός παρά δειλός», έφεραν μαζί τους το παραδοσιακό, κυρτό μαχαίρι τους, το Κούκρι (Kukri). Εκπαιδευμένοι στη μάχη σώμα με σώμα και σε συνθήκες απόλυτης πειθαρχίας, ρίχτηκαν στις πιο άγριες αστικές συγκρούσεις.

Ωστόσο, οι ξένες ενισχύσεις δεν αρκούσαν για να καλύψουν τις τεράστιες ανάγκες σε έμψυχο δυναμικό μέσα στα στενά της Αθήνας. Στο πλαίσιο των επιχειρήσεων του Σκόμπι, επιστρατεύτηκε μια δύναμη που προκάλεσε βαθιά οργή στον αθηναϊκό λαό: οι Ταγματασφαλίτες. Πρόκειται για τα ένοπλα σώματα που είχαν δημιουργηθεί κατά την Κατοχή από τη δωσίλογη κυβέρνηση Ράλλη, με γερμανικό οπλισμό, για να πολεμήσουν το ΕΑΜ. Μετά την Απελευθέρωση, οι άνδρες αυτοί είχαν κλειστεί προληπτικά σε στρατόπεδα (όπως στο Γουδί) για να προστατευτούν από το λαϊκό λιντσάρισμα. Όταν όμως ξέσπασαν τα Δεκεμβριανά, ο Σκόμπι χρειαζόταν επειγόντως ντόπιους ένοπλους με πολεμική εμπειρία. Με βρετανική έγκριση, χιλιάδες Ταγματασφαλίτες απελευθερώθηκαν, πήραν στα χέρια τους βρετανικά όπλα και ρίχτηκαν στη μάχη κατά του ΕΛΑΣ. Άνθρωποι που μέχρι πριν από λίγες εβδομάδες υπηρετούσαν έμμεσα το Γ' Ράιχ, τώρα πολεμούσαν υπό τις διαταγές ενός Βρετανού στρατηγού, βρίσκοντας στα Δεκεμβριανά την πολιτική τους αμνηστία.

Η Αθήνα μετατράπηκε σε ένα απέραντο πεδίο μαχών. Ο στρατός του Σκόμπι χρησιμοποίησε βαρέα όπλα, τανκς Sherman, ακόμα και αεροπλάνα της RAF που βομβάρδιζαν λαϊκές συνοικίες όπως η Καισαριανή, ο Βύρωνας και το Περιστέρι.

Μέσα σε αυτό το σκηνικό, οι Γκούρκα ανέλαβαν τις πιο επικίνδυνες αποστολές εκκαθάρισης σε περιοχές όπως η Κυψέλη και το Μεταξουργείο. Οι μαρτυρίες της εποχής από την πλευρά των μαχητών του ΕΛΑΣ περιγράφουν με δέος τις νυχτερινές, αθόρυβες επιθέσεις των Γκούρκα, οι οποίοι κινούνταν στις σκιές των χαλασμάτων χρησιμοποιώντας τα μαχαίρια τους. Η φήμη τους ως αδίστακτων πολεμιστών σκόρπισε τον τρόμο στις γειτονιές της Αθήνας.

Μέχρι τις αρχές Ιανουαρίου του 1945, η τεχνολογική και αριθμητική υπεροχή του στρατού του Σκόμπι έκαμψε την αντίσταση του ΕΛΑΣ. 

Η Αθήνα «εκκαθαρίστηκε», οδηγώντας στη Συμφωνία της Βάρκιζας (Φεβρουάριος 1945). Ήταν η στιγμή που οι γεωπολιτικές σκοπιμότητες της Μεγάλης Βρετανίας συνέτριψαν την ελπίδα για μια ομαλή δημοκρατική πορεία, στρώνοντας το έδαφος για τον καταστροφικό Ελληνικό Εμφύλιο Πόλεμο.