Η Σπηλιά του Νταβέλη - το πέτρινο βιβλίο της Πεντέλης.

Πριν από κάθε μυστήριο υπάρχει πάντα ένα βουνό. Και πριν από κάθε θρύλο υπάρχει πάντα ένας άνθρωπος που στάθηκε μπροστά σε μια σκοτεινή είσοδο και αναρωτήθηκε τι κρύβεται μέσα της. Η Σπηλιά του Νταβέλη δεν είναι μόνο ένας τόπος στην Πεντέλη· είναι ένας τόπος μέσα στη μνήμη και τη φαντασία των ανθρώπων.

Στην πλαγιά της Πεντέλης, σε υψόμετρο περίπου 700 μέτρων, εκεί όπου το βουνό συναντά τον αττικό ουρανό, ανοίγεται ένα στόμιο σκαλισμένο από τον χρόνο. Η πραγματική της ονομασία είναι Σπήλαιο των Αμώμων. Ένας τόπος όπου η ιστορία, η αρχαιολογία και ο θρύλος έχουν πλέξει ένα παράξενο υφαντό, τόσο πυκνό, ώστε δύσκολα ξεχωρίζει κανείς την πέτρα από τον μύθο.

Η ιστορία της σπηλιάς χάνεται βαθιά στην αρχαιότητα. Η Πεντέλη δεν ήταν απλώς ένα βουνό· ήταν ένα εργαστήρι πολιτισμού. Από τα σπλάχνα της εξορυσσόταν το περίφημο πεντελικό μάρμαρο, το λευκό υλικό που ταξίδεψε από τις πλαγιές του βουνού για να γίνει ο Παρθενώνας, τα Προπύλαια και τα μεγάλα έργα της κλασικής Αθήνας. Οι αρχαίοι λατόμοι, με τα εργαλεία τους, άνοιξαν πληγές στον βράχο, αλλά μέσα από αυτές τις πληγές γεννήθηκαν αριστουργήματα που άντεξαν στους αιώνες.

Μέσα σε αυτό το αρχαίο τοπίο, το σπήλαιο συνδέθηκε με τη λατρεία του θεού Πάνα και των Νυμφών, όπως συνέβαινε με πολλά σπήλαια του ελληνικού κόσμου. Οι άνθρωποι της αρχαιότητας έβλεπαν στις σπηλιές κάτι περισσότερο από φυσικούς σχηματισμούς. Τις θεωρούσαν πύλες ανάμεσα στον κόσμο των ανθρώπων και σε έναν αόρατο κόσμο γεμάτο θεότητες, πνεύματα και μυστικές δυνάμεις.

Αργότερα, στα βυζαντινά χρόνια, η σπηλιά άλλαξε πρόσωπο. Ο ήχος των αρχαίων τεχνιτών έδωσε τη θέση του στη σιωπή των ασκητών. Ο χώρος έγινε τόπος προσευχής και περισυλλογής. Δίπλα στην είσοδό της στέκουν τα μικρά εκκλησάκια του Αγίου Νικολάου και του Αγίου Σπυρίδωνα, σαν πέτρινοι φρουροί μιας άλλης εποχής. Εκεί όπου κάποτε αναζητούσαν οι αρχαίοι το θείο μέσα στη φύση, οι χριστιανοί ασκητές αναζήτησαν τη λύτρωση μέσα στη σιωπή.

Το όνομα «Σπηλιά του Νταβέλη» ήρθε πολλούς αιώνες αργότερα και συνδέθηκε με τον θρυλικό λήσταρχο Χρήστο Νταβέλη. Η λαϊκή παράδοση τον θέλησε να χρησιμοποιεί τη σπηλιά ως κρησφύγετο, όμως η ιστορική απόδειξη αυτής της σχέσης παραμένει αβέβαιη. Παρ’ όλα αυτά, ο Νταβέλης πέρασε στη συλλογική μνήμη όχι μόνο ως πρόσωπο της ιστορίας, αλλά ως μορφή ενός κόσμου όπου τα βουνά έκρυβαν φυγάδες, επαναστάτες, ληστές και ιστορίες που ταξίδευαν από στόμα σε στόμα.

Κάθε εποχή έγραψε πάνω στη σπηλιά τη δική της αφήγηση. Οι αρχαίοι είδαν έναν ιερό τόπο. Οι μοναχοί έναν τόπο προσευχής. Οι νεότεροι είδαν μυστικές στοές, ανεξήγητα φαινόμενα και ιστορίες που μεγάλωσαν μέσα στο σκοτάδι. Η ίδια πέτρα, διαφορετικά βλέμματα. Η ίδια σιωπή, διαφορετικές ερμηνείες.

Στον 20ό αιώνα, ιδιαίτερα μετά τις επεμβάσεις που έγιναν στην περιοχή, η σπηλιά απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη φήμη. Τη δεκαετία του 1970 και του 1980 έγιναν στο σημείο κλειστές στρατιωτικές εργασίες από το ΝΑΤΟ και τον ελληνικό στρατό, οι οποίες αλλοίωσαν το εσωτερικό του και πυροδότησαν φήμες για μυστικά πειράματα και υπόγειες πυρηνικές στοές. Η έλλειψη πληροφόρησης και η μυστηριώδης ατμόσφαιρα δημιούργησαν πολλές φήμες. Πολλοί επισκέπτες και ερευνητές έχουν αναφέρει κατά καιρούς δυσλειτουργίες σε ηλεκτρονικές συσκευές, περίεργες λάμψεις, μαγνητικές ανωμαλίες και παράξενους ήχους. Όμως ίσως το μεγαλύτερο μυστήριο δεν βρίσκεται στις υπόγειες στοές ή στις ιστορίες που ακούστηκαν, αλλά στην ανθρώπινη ανάγκη να γεμίζει το άγνωστο με φαντασία.

Γιατί ο άνθρωπος πάντα φοβόταν το κενό. Όταν στέκεται μπροστά σε μια σκοτεινή είσοδο, δεν βλέπει μόνο το εσωτερικό ενός βουνού. Βλέπει τις δικές του ερωτήσεις, τους δικούς του φόβους, τις δικές του αναζητήσεις. Κάθε σπηλιά είναι ένας καθρέφτης της ψυχής.

Η Σπηλιά του Νταβέλη είναι τελικά ένα πέτρινο βιβλίο της Πεντέλης. Στις σελίδες του είναι γραμμένα τα χτυπήματα των αρχαίων εργαλείων, οι ψίθυροι των ασκητών, οι θρύλοι των ληστών και οι φαντασίες των σύγχρονων ανθρώπων.

Γιατί ορισμένα μέρη δεν είναι απλώς τόποι. Είναι μνήμες. Και η Σπηλιά του Νταβέλη είναι μια τέτοια μνήμη: ένα άνοιγμα στο σώμα της γης, όπου η ιστορία κατεβαίνει βαθιά μέσα στον βράχο και η ανθρώπινη φαντασία ανεβαίνει ψηλά, αναζητώντας πάντα κάτι που ίσως δεν θα βρεθεί ποτέ -αλλά που αξίζει να συνεχίσουμε να ψάχνουμε.